Gökbilimciler için 1990’lı yılların başına kadar güneş sistemimiz dışındaki gezegenler yalnızca birer varsayımdan ibaretti. Lakin 1992 yılında bir pulsarın etrafında dönen birinci yabancı dünyaların keşfiyle her şey değişti.
Bugün geldiğimiz noktada ise uzay teleskopları sayesinde 6.000’den fazla ötegezegenin varlığını biliyoruz. Lakin asıl gizemli olanlar bir yıldızın etrafında dönenler değil, uzayın derinliklerinde başıboş gezen “öksüz gezegenler” olarak karşımıza çıkıyor. Rastgele bir yıldıza bağlı olmayan bu dev kütleler, galaksimizin karanlığında tek başlarına sürükleniyor.
Karanlıktaki gölgeleri yakalamak: Mikro mercekleme
Bir yıldızın etrafındaki gezegeni bulmak nispeten kolay; zira gezegen yıldızının önünden geçerken ışığı biraz azaltıyor yahut kütleçekimiyle yıldızını yavaşça titretiyor. Lakin öksüz gezegenlerin ne önünden geçecekleri bir ışık kaynağı ne de titretecekleri bir güneşleri var. Gökbilimciler bu görünmez devleri bulmak için “mikro mercekleme” denilen formülü kullanıyor. Einstein’ın genel görelilik teorisine dayanan bu teknikte, karanlıktaki bir gezegen uzak bir yıldızın önünden geçtiğinde, uzay-zamanı bükerek o yıldızın ışığını kısa müddetliğine dev bir büyüteç üzere artırıyor. İşte o kısa parlamalar, karanlıkta süzülen yalnız bir dünyanın imzasını taşıyor.
“Einstein Çölü” gizemi çözülmeyi bekliyor
Bilim dünyasını şu sıralar en çok meşgul eden bahislerden biri “Einstein Çölü” olarak isimlendirilen garip bir boşluk. Yapılan müşahedeler, mikro mercekleme olaylarının ya çok düşük kütleli objelerden ya da çok yüksek kütleli objelerden kaynaklandığını gösteriyor. Fakat ikisi ortasındaki orta kütleli gezegenlere dair neredeyse hiç data bulunamıyor. Bilim insanları bu duruma bir çöl benzetmesi yapıyor. “Einstein Çölü” denilen bölge de bunlardan biri. Satürn kütlesindeki öksüz gezegenlerin neden bu kadar az olduğu yahut neden tespit edilemediği hala büyük bir soru işareti.
Sistemden kovulan devler
Yeni yayımlanan bir araştırma, bu çölün neden var olabileceğine dair kıymetli bir ipucu sunuyor. Teoriye nazaran, küçük gezegenler kendi sistemlerindeki kaotik kütleçekim savaşları sırasında dış uzaya çok daha kolay fırlatılıyor. Dev gezegenler ise sistemlerine daha sıkı tutunduğu için başıboş kalma ihtimalleri düşüyor. Nancy Roman Uzay Teleskobu üzere yeni kuşak araçlar vazifeye başladığında, bu “yalnız devlerin” galaksideki gerçek sayısını ve Einstein Çölü’nün sırrını nihayet çözme bahtına sahip olacağız.
