Kuzey Kutbu’nda, bir dağın kalbine oyulmuş devasa sığınak, birinci bakışta fantastik bir sinema setini andırıyor. Norveç’in Svalbard takımadalarında yer alan bu yapı, aslında insanlığın geleceğini teminat altına alan ve kamuoyunda “Kıyamet Ambarı” olarak bilinen global tohum deposu.
Dünyanın en ücra köşelerinden biri olan Spitsbergen Adası’ndaki bu merkez, son periyotta bünyesine kattığı 7 bin 800’den fazla yeni tohum çeşidiyle kapasitesini daha da güçlendirdi. Guatemala’nın antik ekinlerinden İspanya’nın asırlık zeytinlerine kadar uzanan bu yeni desteklerle birlikte, yeraltında korunan eşsiz tohum sayısı 1 milyon 386 binin üzerine çıktı.
Bu sığınağın temel varlık sebebi, global tarımın devamlılığını sağlamak ismine dünyadaki tohumların “yedek kopyalarını” inançlı bir formda saklamak. Halihazırda dünya genelinde lokal gen bankaları bulunuyor fakat bu bankaların birden fazla doğal afetlere, savaşlara ya da ödenek yetersizliği üzere teknik problemlere karşı savunmasız kalıyor. Kolay bir dondurucu arızası bile koca bir koleksiyonun yok olmasına yol açtığı için, Svalbard bu çeşit risklere karşı dünyanın son kalesi misyonunu üstleniyor.
Tohumlar, dağın 100 metreden fazla derinliğinde, sabit -18°C sıcaklıktaki odalarda koruma ediliyor. Bölgedeki kalıcı donmuş toprak katmanı ve kalın taş duvarlar, muhtemel bir elektrik kesintisinde bile tohumların donmuş halde kalmasını sağlıyor. Özel olarak üretilen üç katmanlı folyo paketlere mühürlenen tohumlar, nemden büsbütün izole edilerek raflardaki yerini alıyor. Bu düşük sıcaklık ve nem istikrarı, tohumların güç rezervlerini en az seviyede kullanmasına, münasebetiyle on yıllar boyunca canlı kalması demek
Svalbard’ın pozisyonu da büyük bir titizlikle seçilmiş. Bölge hem ulaşılabilir hem de izole bir nokta olma özelliğinde. Deniz düzeyinden epeyce yüksekte bulunması, en berbat senaryodaki okyanus taşkınlarından bile etkilenmeyeceği manasına geliyor. Ayrıyeten jeolojik olarak son derece istikrarlı bir yapıda olması, sarsıntı üzere riskleri de en aza indiriyor.
Kara kutu sistemiyle tam güvenlik
Bu sığınak, klasik bir gen bankasından farklı olarak “kara kutu” mantığına sahip. Tohumları oraya gönderen ülkeler mülkiyet haklarını müdafaaya devam ediyor ve depolanan paketleri yalnızca gönderen kurumlar geri çekebiliyor. Bu sistem, bir savaş yahut iklim felaketi sonrası tarımı yine başlatmak zorunda kalabilecek kuşaklar için her şeyin hazır beklediği bir sigorta poliçesi niteliği taşıyor.
Son eklemeler ortasında Nijer’in gönderdiği 204 farklı temel besin eseri ve İspanya’daki Cordoba Üniversitesi’nden gelen dünyanın en kıymetli 50 zeytin çeşidi de var. Bilhassa klasik zeytinliklerin çağdaş tarım teknikleri nedeniyle yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olduğu bir periyotta, bu genetik mirasın dondurularak saklanması biyolojik çeşitlilik ismine büyük kıymete sahip.
