Uykuya daldığımızda zihnimizin yalnızca dış dünyaya kapandığını düşünsek de aslında kafatasımızın içinde hayli hareketli bir paklık mesaisi başlıyor. Finlandiya’daki Oulu Üniversitesi bünyesinde misyon yapan nörologlar, yürüttükleri son çalışmayla bu gizemli süreci mercek altına aldı.
Geliştirilen ileri görüntüleme teknolojileri, beynin gece boyunca biriken atıklardan arınmak için nasıl bir biyolojik operasyon yürüttüğünü somut bilgilerle ortaya koyuyor. Araştırma sonuçları, dinlenme halindeki beynin adeta bir filtrasyon sistemi üzere çalıştığını ve sıvı hareketleriyle kendini tazelediğini kanıtladı.
Oulu Üniversitesi araştırmacıları, beyin sıvısı içindeki su moleküllerinin suratını ve tarafını takip edebilen hassas bir manyetik rezonans görüntüleme (MRG) tekniği geliştirdi. Yapılan testler sırasında, denekler uykuya geçtiğinde kan damarlarının genişlediği ve genel tansiyonun düştüğü gözlemlendi. Lakin asıl şaşırtan bulgu, damar duvarlarındaki dalgalanmalar ile nefes alışveriş ritminin yarattığı sıvı hareketliliğinin artmasıydı. Bilim insanları, bu ritmik değişimin beyin dokusundaki suyun çok daha tesirli bir biçimde süzülmesine imkan tanıdığını vurguluyor.
Gece boyunca süren doğal paklık seansı
Projenin başındaki isim Profesör Vesa Kiviniemi, bu yeni kuşak görüntüleme tekniğinin yaşlılığa bağlı zihinsel problemlerin takibinde değerli bir rol oynayacağını belirtiyor. Geçmişte bu tıp akışları izlemek için bedene dışarıdan manyetik unsurlar enjekte edilmesi gerekirken, Kiviniemi ve takımı “ultrahızlı MRG” sistemiyle bu mecburiliği ortadan kaldırdı. Bu sistem sayesinde kafatası içindeki su moleküllerinin saniyeler içindeki dalgalanmaları dışarıdan bir müdahale olmaksızın izlenebiliyor.
Günlük hayatta nöronların faal olduğu bölgelere yanlışsız tek taraflı seyreden kan akışı, uyku sırasında yerini çift taraflı bir dengeye bırakıyor. Bilhassa bilişsel fonksiyonların yönetildiği merkezlerde bu hareketlilik çok daha ağır hissediliyor. Uzmanlar, gündüz sinyal iletimi için kullanılan sodyum ve potasyum üzere hususların uykuda özgür kalmasının beyin omurilik sıvısında bir basınç yarattığını tabir ediyor. Bu hafif basınç dalgaları, ziyanlı atıkların temizlenmesini kolaylaştıran bir “gargara” tesiri yaratıyor.
Ekip, bir sonraki basamakta gönüllüleri tam bir gece uykusu boyunca gözlemleyerek bu ritmik dalgaların sırrını büsbütün çözmeyi deneyecek.
