İnsan yüzünün tam merkezinde konumlanan burun, aslında her bakışımızda görüş alanımızın başrolünde yer alıyor. Fakat gün boyunca dünyayı seyrederken burnumuzun varlığını neredeyse hiç hissetmiyoruz. Fizikî olarak tam karşımızda, “gözümüzün önünde” duran bu organın nasıl olup da görünmez bir hayalete dönüştüğü sorusu, beynimizin kusursuz çalışan filtreleme sisteminde karşılık buluyor.
Gözlerimizden gelen bilgiler, şuurumuza ham bir sinema şeridi üzere ulaşmaz. Tersine beynimiz, dikkatimizi dağıtabilecek ve odaklanmamızı zorlaştıracak her türlü kalabalığı imgeden temizler. Şayet beynimiz bu gelişmiş sansürleme yeteneğine sahip olmasaydı, daima burnumuzu izlemekten ötürü önemli bir odaklanma sorunu yaşar ve bitmek bilmeyen baş ağrılarıyla gayret etmek zorunda kalırdık. Bu durum, zihnimizin dünyayı daha net ve manalı kılmak için uyguladığı bir düzenleme sanatı olarak tanımlanabilir.
Burnumuzun fark edilmemesinin arkasında yatan bir öbür neden ise temel optik yasaları. Göz merceklerimiz, kendisine çok yakın objelere odaklanmak üzere tasarlanmamıştır. Burun ise net görüş için gereken asgarî uzaklığın çok daha gerisinde kalır. Bu yüzden görüş alanımızda net bir nesne olarak değil, bulanık bir bölge biçiminde belirir. Beynimiz bu meçhullüğü “önemsiz detay” olarak kodlar ve vakitle büsbütün yok sayar.
Ayrıca iki gözün eş vakitli çalışması, burnu adeta şeffaflaştırır. Her ne kadar burnumuz her bir gözün görüş kapasitesinin yüzde 15’lik kısmını engellese de, iki gözün bakış açısı birleştiğinde kör noktalar birbirini tamamlar. Sağ gözün burun yüzünden göremediği alanı sol göz yakalar. Sonuçta beynimiz bu dataları harmanlarken burnu önümüzdeki opak bir mani üzere değil, içinden art planın seçilebildiği şeffaf bir katman üzere işler.
Beynin güç tasarrufu stratejisi
Beynimizin bu imgeyi silme konusundaki ısrarı, hayatta kalma dürtüsüyle direkt kontaklı. Şayet değişmeyen ve sabit duran her bilgiyi işlemeye kalksaydık, daima göz kırpışımızı izlemekten ya da nefes alışımızın mekanik hareketlerinden ötürü dış dünyaya odaklanamazdık. Zihnimiz, tehlike arz etmeyen ve daima orada duran uyaranları “arka plan gürültüsü” kabul eder. Tıpkı gözlük takan birinin bir müddet sonra çerçeveleri görmemesi üzere, burun da bu genel gürültünün bir kesimi haline gelir.
Evrimsel süreç boyunca görsel sistemimiz, “Dışarıda ne değişiyor?” sorusuna odaklanacak halde gelişti. Sabit duran burnu incelemek yerine, etraftaki hareketleri ve mümkün tehditleri fark etmek çok daha hayatiydi. Hatta gözümüzün içindeki kan damarları bile aslında görüş alanımızı kapatır lakin beynimiz onları da muvaffakiyetle temizler. Görme aksiyonu aslında dış dünyanın bir fotoğrafı değil, beynimizin bize sunduğu temizlenmiş bir varsayımdır. Burnumuz her an orada dursa da, zihnimiz daha ferah bir görüntü sunmak için onu her gün nezaketle hafızamızdan siler.
