İnsanoğlu binlerce yıldır en sarp dağları delip geçiyor, denizlerin altına tüneller kazıyor ve devasa kanyonları birbirine bağlıyor. Mühendislik becerilerimizin hudut tanımadığı bu çağda, Güney Amerika’nın kalbinde akan Amazon Irmağı, hala ilkel ve dokunulmamış bir direnç sergiliyor.
Yaklaşık 6 bin 400 kilometrelik bu dev su yolunun üzerinde, ırmağı bir kıyıdan başkasına bağlayan tek bir beton köprü dahi yok. Birçok insan bu durumu yalnızca teknoloji eksikliği sanıyor lakin gerçekler çok daha derin lojistik ve ekolojik nedenlere dayanıyor.
Amazon’da bir köprü inşa etmeye kalkışmak, daima hareket eden bir tabana çivi çakmaya çalışmaya benziyor. Bölgedeki çok yağışlar, ırmağın karakterini birkaç ay içinde büsbütün değiştirebiliyor. Kurak mevsimde uysal görünen yatak, yağışlı devirde su düzeyinin 9 metre yükselmesiyle bir iç denize dönüşebiliyor. Kimi noktalarda ırmağın genişliği bir anda 50 kilometreyi, hatta uç noktalarda 190 kilometreyi bulabiliyor.
Bu derece büyük bir su kütlesinin nerede başlayıp nerede bittiğini kestiremezken, köprünün ayaklarını sabitleyecek inançlı bir nokta bulmak imkansıza yakın bir durum. Üstelik ırmakta yalnızca su akmıyor; “matupa” denilen ve futbol alanı büyüklüğüne ulaşabilen yüzen bitki adaları, her türlü yapay mahzuru yıkıp geçecek bir güce sahip.
İhtiyaç hiyerarşisi ve lojistik engeller
Bir projenin hayata geçmesi için ekseriyetle ekonomik yahut toplumsal bir mecburilik gerekir. Amazon havzasında ise durum tam aykırısı tarafta seyrediyor. Bölgedeki yerleşim yerleri epeyce seyrek ve mevcut ulaşım ağları aslında ırmağın kendi akıntısı üzerine şurası. Örneğin Macapá üzere büyük merkezlerin ana karayla ilişkisi yalnızca su yoluyla sağlanıyor. Beşerler ulaşım için karayolunu değil, yüzyıllardır olduğu üzere tekneleri tercih ediyor.
Geçmişte yapılan otoyol denemelerinin orman tarafından yutulup gitmesi, bölge halkına ve idareye tabiatla inatlaşmanın maliyetini acı bir biçimde öğretti. 1970’lerde açılan yolların bugün yalnızca kalıntıları biliniyor.
Mesele yalnızca teknik zorluklardan ibaret de değil; çevresel dertler projelerin önündeki en büyük bariyerlerden biri. Bilimsel bilgiler, orman kıyımlarının neredeyse tamamının ana yollara yakın bölgelerde ağırlaştığını kanıtladı. Irmağın üzerine kurulacak bir köprü, yalnızca bir ulaşım aracı değil, birebir vakitte yasa dışı madencilik ve ağaç bölümü için açılmış bir “istila kapısı” manasına gelebilir. Bu devasa ekosistemi korumak, bir yakadan başkasına otomobille geçmekten çok daha kritik bir kıymete sahip.
Rio Negro üzerindeki küçük denemeler dışında, ana gövde hala insanın inşa hırsına karşı koyan doğal bir kale üzere varlığını muhafazayı başarıyor.
