İngiltere’deki Salisbury Ovası, yaklaşık 5 bin yıldır ayakta duran devasa bir mühendislik bilmecesine mesken sahipliği yapıyor. Tarih boyunca dini ritüeller ya da gökyüzü takvimleriyle bağdaştırılan Stonehenge taşlarının oraya nasıl geldiği sorusu ise, günümüzde farklı bir yaklaşımla ele alınıyor.
Uzmanlar, yükü 30 tonu bulan bu devasa blokların taşınma sürecini yalnızca kölelik sistemiyle yahut dini adanmışlıkla açıklamanın eksik kalacağı görüşünde birleşti. Ortaya atılan yeni fikirler, antik insanların bu muazzam blokları taşımak için bir nevi “spor müsabakası” mantığıyla hareket ettiğini ve kabileler ortası amansız bir rekabete giriştiğini gösteriyor. Anıtın mülk küratörü Win Scutt, devasa megalitleri 30 kilometre ötedeki West Woods bölgesinden getiren insan kümelerinin birbirleriyle yarıştığını tabir etti. İnsanoğlunun tabiatında var olan kazanma dileği, bu yapının yükselmesindeki temel motivasyon kaynağı olmuş olabilir.
Boyları 7 metreyi bulan sarsen taşlarını ilkel kaidelerde taşımak imkansıza yakın bir performans gerektiriyor. Bilim insanları, blokların altına yerleştirilen kalın tomruklar ve devasa halatlar vasıtasıyla insan gücüyle çekildiğini varsayım ediyor. Deneysel arkeolog Luke Winter, insanlığın her periyotta rekabeti sevdiğini belirterek bu çapta bir projeyi yalnızca gönüllülük temeliyle açıklamanın yetersiz kalacağını savundu. Dünyanın farklı bölgelerindeki antik topluluklar incelendiğinde, bu üslup devasa yüklerin taşınma süreçlerinin çoklukla bir güç gösterisine dönüştüğü net halde anlaşılıyor. Komşu kabilelerin yahut farklı personel kadrolarının birbirlerine üstünlük kurma uğraşı, bu güçlü mesaiyi çok daha cazibeli hale getirdi.
English Heritage kuruluşunun Stonehenge yakınlarında yürüttüğü yeni bir çalışma da bu savları dayanaklar nitelikte. Arkeologlar, taş çemberin yalnızca 3 kilometre uzağında bulunan tarihi delillerden yola çıkarak Neolitik periyoda ilişkin dev bir yapının kopyasını inşa etti. Yaklaşık 100 gönüllünün tarihi tekniklerle 9 ayda tamamladığı 7 metre yüksekliğindeki büyük salon, periyodun toplumsal hayatını gözler önüne seriyor. Hafriyatlarda bulunan hayvan kemikleri ve çanak çömlek kesimleri, buranın görkemli kış ziyafetlerine konut sahipliği yaptığını kanıtladı. Uzak yollardan gelen çalışanlar ve potansiyel yarışmacılar, bu büyük salonda bir ortaya gelerek strateji geliştiriyordu.
Taşların kökenine dair yürütülen jeokimyasal araştırmalar da bu insanüstü çabayı doğruluyor. Profesör Richard Bevins liderliğindeki bir grup, Galler bölgesine ilişkin olan ünlü “mavi taşları” mikroskop altında inceledi. Taşların buraya buzul hareketleriyle doğal yollardan taşındığı istikametindeki eski savlar, yapılan kimyasal tahlillerle büsbütün çürütüldü.
Bulgular, örnek bir kayanın Galler’deki Craig Rhos-y-Felin bölgesindeki taşlarla birebir eşleştiğini gösterdi. Bu durum, antik insanların hiçbir coğrafik yardım almadan, tonlarca yükteki blokları 200 kilometreden fazla bir aralıktan büsbütün kendi güçleriyle taşıdığı fikrini güçlendiriyor. Önümüzdeki yaz aylarında ziyarete açılacak olan tarihi salon, ziyaretçileri 4 bin 500 yıl öncesine götürerek bu amansız yarışın atmosferini yerinde hissettirecek.
