ABD’de fosil yakıtların sıhhat üzerindeki tesirlerini inceleyen yeni bir araştırma, petrol ve gaz kesiminin yıllık 91.000’den fazla erken mevte neden olduğunu ortaya koydu. Bunun yanı sıra, hava kirliliğine bağlı olarak yılda 10.000’i aşkın erken doğum, yüz binlerce yeni astım hadisesi ve binin üzerinde kanser gelişimi ile de bağlantı kuruldu.
Araştırma, petrol ve gaz faaliyetlerinden kaynaklanan hava kirliliğinin insan sıhhati üzerindeki tesirlerini hem sayı hem de coğrafik dağılım açısından ayrıntılı biçimde ele alıyor. University College London, Stockholm Etraf Enstitüsü, George Washington Üniversitesi ve Colorado Boulder Üniversitesi’nden bilim insanları tarafından yürütülen çalışmada, hava kirliliğinin ülke genelinde nasıl yayıldığı gelişmiş bilgisayar modelleriyle haritalandı. Elde edilen datalar, ulusal sıhhat istatistikleriyle eşleştirilerek sıhhat üzerindeki tesirler iddia edildi.
Araştırma, fosil yakıtların yalnızca yakıldığı anda değil, arama, sondaj, taşıma ve rafinaj üzere her etabında farklı tıpta kirleticiler saldığını ortaya koyuyor. Bu süreç boyunca atmosfere salınan en önemli unsurlar ortasında azot dioksit (NO₂), ozon (O₃) ve ince partikül husus (PM2.5) bulunuyor. Bu unsurlar, teneffüsle akciğerlerin derinliklerine kadar inebiliyor ve dolanım sistemine karışarak çeşitli sıhhat meselelerine neden olabiliyor.
Tıbbi araştırmalar, bu tıp kirleticilerin bilhassa kalp-damar hastalıkları, teneffüs yolu hastalıkları ve birtakım kanser çeşitleriyle temaslı olduğunu uzun müddettir gösteriyor.
Astım, erken doğum ve kanser…
Çalışmanın baş muharrirlerinden Dr. Karn Vohra, petrol ve gaz kaynaklı hava kirliliğinin tesirlerini ölçmek için dala özel hava kalitesi modelleri kullandıklarını belirtiyor. Araştırmanın öne çıkan bulgularından biri, ince partikül unsura bağlı erken doğumların ve yetişkin ölümlerinin yaklaşık beşte birinin petrol ve gaz kaynaklı olması. Dahası, azot dioksit kirliliğine bağlı çocukluk çağı astım hadiselerinin yaklaşık yüzde 90’ı da tıpkı dala bağlanıyor.
Araştırma, sıhhat risklerinin ABD genelinde eşit dağılmadığını da ortaya koyuyor. Bilhassa etnik azınlıklar ve ötekileştirilmiş kümelerin fosil yakıt faaliyetlerinden daha fazla etkilendiği görülüyor. Yerli Amerikalılar ve Hispanik topluluklar, arama ve taşıma süreçlerinden kaynaklanan kirliliğe daha fazla maruz kalırken; siyah ve Asyalı nüfuslar, yakıtın kesin kullanımından kaynaklanan kirleticilerden daha fazla etkileniyor.
Siyah toplulukların, toplamda daha az kirletici salan lakin yerleşim yerlerine daha yakın olan rafinaj üzere “aşağı akış” faaliyetlerinden orantısız biçimde etkilendiği belirtiliyor. Bu durum, bilhassa petrol üretiminin ağır olduğu doğu Teksas ve “Kanser Sokağı” ismiyle bilinen Güney Louisiana üzere bölgelerde daha besbelli hale geliyor.
Rakamlar gerçeğin gerisinde kalıyor olabilir
Çalışmanın sırf dış hava kirliliğini ele alması ve 2017 yılı datalarını kullanması, elde edilen sayıların mevcut durumu tam olarak yansıtamayabileceğini düşündürüyor. Araştırmaya nazaran, 2017 ile 2023 ortasında ABD’de petrol ve gaz üretimi %40 oranında arttı. Tüketimdeki artış ise %8 düzeyinde. Bu da bugünkü sıhhat tesirlerinin geçmiş yıllardan daha büyük olabileceğine işaret ediyor.
Üstelik bu datalar, sera gazı salımı ve iklim değişikliği üzere öbür tesirler hesaba katılmadan elde edildi. Yalnızca hava kalitesi üzerinden bile bu kadar çarpıcı sonuçlara ulaşılması, fosil yakıt kullanımının azaltılmasının neden bu kadar acil olduğunu bir kere daha gösteriyor.
Çalışmanın muharrirlerinden Dr. Ploy Achakulwisut, bu sonuçların fosil yakıtlardan uzaklaşmak için güçlü bir münasebet sunduğunu belirtiyor. Achakulwisut’a nazaran, petrol ve gaz kullanımının vakitle azaltılması yalnızca iklim kriziyle çabada değil, kısa vadede halk sıhhati açısından da değerli kazanımlar sağlayabilir: “Her yıl yüz binlerce çocuğun, yetişkinin ve yaşlının hastalıklardan ve erken ölümlerden korunması mümkün olabilir.”
Söz konusu çalışma Science Advances mecmuasında yayımlandı.
