Amerikan uçak üreticisi Boeing’in son yıllarda yaşadığı krizlere bir yenisi daha eklendi. Federal Havacılık Yönetimi (FAA), şirketin çeşitli güvenlik kurallarını ihlal ettiği gerekçesiyle 3,1 milyon dolarlık para cezası önerdi. Ceza, bilhassa 2024 yılının başında yaşanan ve kamuoyunun reaksiyonunu çeken kapı tapası kazasının akabinde geldi.
FAA tarafından yapılan açıklamada, kelam konusu para cezasının sadece tek bir olaya değil, Eylül 2023 ile Şubat 2024 ortasında tespit edilen bir dizi güvenlik ihlaline dayandığı belirtildi. FAA ayrıyeten, bu cezanın yasal sonlar içinde belirlenmiş en yüksek ceza fiyatlarından biri olduğunu vurguladı.
Boeing’in, 2024’ün birinci çeyreğinde 22,7 milyar dolar gelir açıklamasına karşın 612 milyon dolar ziyan ettiğini de hatırlatmakta yarar var. Şirketin bu cezaya ait savunmasını sunması için 30 günü bulunuyor.
FAA’nın soruşturmasına nazaran, Boeing’in Washington Renton’daki 737 üretim tesisinde ve tedarikçi firma Spirit AeroSystems’in Kansas, Wichita’daki fabrikasında yüzlerce kalite denetim ihlali tespit edildi. Bilhassa uçuşa elverişlilik sertifikası için FAA’ya iki uygun olmayan uçağın sunulması, sürecin ciddiyetini ortaya koydu.
Kuruma nazaran, şirket kalite teminat sistemini gerektiği üzere takip etmedi ve uçuş güvenliğiyle direkt ilgili sorumluluklarda değerli eksiklikler yaşandı. Bu bulguların, Boeing’in uçuşa elverişlilik ve güvenlik standartlarına olan yaklaşımında önemli yapısal meseleler olduğuna işaret ettiği düşünülüyor.
Şirket içi baskılar
FAA’nın dikkat çektiği bir öbür bahis ise, şirket içi baskılar. Boeing’in güvenlik vazifelerinden sorumlu bir çalışanının, muhakkak standartlara uymadığı tespit edilen bir uçağı onaylaması için baskı altına alındığı ortaya çıktı. Bu çalışanın, FAA tarafından belli yetkilerle donatılmış ODA (Kuruluş Tanımlama Yetkilendirme) ünitesinin bir üyesi olduğu belirtiliyor.
Söz konusu olayda, ODA ünitesi dışındaki bir diğer Boeing çalışanının, uçak teslimat takvimine uymak emeliyle standartlara uymayan bir uçağın onaylanması için baskı yaptığı sav ediliyor. Boeing’in bu ODA sisteminin bağımsızlığı uzun müddettir tartışma konusu. 2021 yılında yayımlanan bir kontrol raporunda da ODA sisteminin tarafsız ve bağımsız çalışmasını engelleyen yapısal zafiyetler bulunduğu lisana getirilmişti.
FAA’nın para cezası kararının akabinde Boeing de yazılı bir açıklama yaptı. Şirket, 2024 yılı Ocak ayında yaşanan kapı tapası kazasından ötürü duydukları üzüntüyü lisana getirerek, “ilk seferde kalite” ve “hesap verebilirlik
Soruşturmada eğitimsizlik ve denetimsizlik öne çıkıyor
Ocak ayında yaşanan kapı tapası kazasıyla ilgili olarak Ulusal Ulaştırma Güvenliği Kurulu (NTSB) da kendi incelemesini tamamladı. Şuranın Haziran ayında paylaştığı bulgular, Boeing’in üretim süreçlerinde önemli kontrol eksiklikleri olduğunu ortaya koydu.
NTSB, kelam konusu kazanın temel nedeninin, üretim çalışanlarının sökme ve montaj süreçlerine dair kâfi rehberlik ve kontrol olmaksızın çalışmaları olduğunu belirtti. Ayrıyeten FAA’nın, Boeing’deki sistemsel problemleri vaktinde tespit etmekte yetersiz kaldığı da vurgulandı.
Kazaya karışan uçak, Alaska Airlines filosuna aitti ve uçuş sırasında orta kapı tapası yerinden koparak kabin basıncında tehlikeli bir düşüşe neden olmuştu. Soruşturma, uçağın dört cıvatasının fabrikadan eksik çıktığını ortaya koymuştu.
Boeing ve dolandırıcılık davası
Boeing hakkında devam eden bir öteki kıymetli süreç ise Adalet Bakanlığı ile yürütülen dolandırıcılık davası. Şirket, 2024 Temmuz ayında, FAA’yı dolandırmakla suçlandığı bir davada mutabakata gitmeyi kabul etmişti. Bu kapsamda, 243,6 milyon dolarlık para cezası ödemeyi kabul eden şirket, 2021 yılında yapılan ertelenmiş kovuşturma muahedesinin kurallarını ihlal ettiğini de kabul etmişti.
Ancak bu mutabakat, Aralık 2024’te bir federal yargıç tarafından reddedildi. Süreç hala mahkemede görüşülmeyi bekliyor. Öte yandan, kazada hayatını kaybeden yolcuların aileleri, muahedenin yetersiz kaldığını savunarak davanın düşürülmemesi tarafında talepte bulunuyor.
Adalet Bakanlığı’nın açıklamasına nazaran, Boeing’in sırf cezayı ödemesi değil, tıpkı vakitte şirket içinde ahenk ve güvenlik sistemlerine en az 455 milyon dolar yatırım yapması gerekiyor. Mutabakatta, Boeing’in “dolandırıcılığa karşı yetersiz kontroller“e sahip olduğu kabul edilirken, buna karşın son periyotta sistemlerini güzelleştirmeye yönelik birtakım adımlar attığı da tabir edildi.
