Samanyolu galaksisinde sayıları trilyonlarca olduğu düşünülen, yıldız sistemlerinden bağımsız hareket eden “başıboş gezegenler” gizemini koruyor. Lakin son periyotta yapılan çarpıcı bir keşif, bu gezegenlerin oluşum ve büyüme süreçlerine dair bildiğimiz her şeyi değiştirebilir.
Gökbilimciler, şimdiye kadar eşi gibisi görülmemiş bir süratle büyüyen, Cha 1107−7626 isimli enteresan bir özgür gezegen buldular.
Avrupa Güney Gözlemevi’nin (ESO) Çok Büyük Teleskobu (VLT) ile çalışan milletlerarası bir takım, bu gezegenin büyüme suratına dair şok edici bilgilere ulaştı. Cha 1107−7626’nın, saniyede yaklaşık 6 milyar ton husus yutarak büyüdüğü gözlemlendi. Bu, bir gezegen kütleli cisim için şimdiye kadar ölçülen en yüksek büyüme suratı olarak kayıtlara geçti.
Peki, bu gezegen tam olarak ne? Özgür gezegenler, yıldızların yahut kahverengi cücelerin kütleçekimsel tesiri altında olmayan, uzayda tek başına sürüklenen gök cisimleri. Cha 1107−7626, kütle bakımından Jüpiter’den 5 ila 10 kat daha büyük olmasına karşın, çekirdeğinde döteryum füzyonu başlatacak kadar kütlesi olmadığından “kahverengi cüce” sınıfına girmiyor.
Gizemli parlama ve “EXor” patlamaları
Gökbilimciler, Nisan-Mayıs ve Haziran-Ağustos 2025 devrinde Cha 1107−7626’nın parlaklığında ani bir artış kaydetti. St Andrews Üniversitesi liderliğindeki grup, VLT ve James Webb Uzay Teleskobu’ndan gelen bilgileri birleştirerek, gezegenin husus biriktirme suratının 6 ila 8 kat arttığını gözlemledi.
Bu hür gezegenlerin nasıl oluştuğu hala bir sır perdesiyle kaplı. St Andrews Üniversitesi’nden Profesör Aleks Scholz, bu bilinmezliği “yıldızlar üzere oluşan en düşük kütleli cisimler mi, yoksa doğdukları yıldız sistemlerinden dışarı atılan dev gezegenler mi?” sorusuyla özetliyor.
Araştırmacılar, Cha 1107−7626’daki bu parlamanın, EXor ismi verilen ve genç yıldızlarda görülen patlamalara benzerlik gösterdiğini belirtiyor. EXor patlamaları, yıldızların parlaklığının birkaç ay üzere kısa müddette artıp azaldığı olaylar. Müşahedelerin sonucunda, Cha 1107−7626’nın sık sık bu çeşit patlamalar yaşadığı ve bu cinsten tekrar eden patlamalara dair delil sunan birinci yıldızaltı cisim olduğu kaydedildi.
Yıldızlarla gezegenler ortasındaki çizgi artık net değil
Bu keşif, astronomi dünyasında büyük bir kıymete sahip. Çalışmanın müelliflerinden Dr. Belinda Damian, “Bu keşif, yıldızlarla gezegenler ortasındaki sonu bulanıklaştırıyor ve hür gezegenlerin en erken oluşum evrelerine dair bize eşsiz bir bakış sunuyor” diyor. Bu gezegen, olağanda bir yıldız oluşumuyla ilişkilendirilen süreçlerin, tek başına uzayda süzülen bu garip cisimlerde de meydana gelebileceğini gösteriyor.
Bulgular, The Astrophysical Journal Letters mecmuasında yayımlandı ve bilim dünyasında büyük bir heyecanla karşılandı.
