Bir YouTube görüntüsünün temasını toplumsal medyada paylaşmak, birçok kişi için günahsız bir aksiyon. Lakin kütüphaneci Ian Linkletter, son beş yılını yalnızca bunu yaptığı için bir telif hakkı davasının ortasında geçirdi. Linkletter, mutabakata varmasının akabinde, 2020 yılında attığı birkaç kolay tweet’in onu neden bir teknoloji devinin gayesi haline getirdiğini anlattı.
ArsTechnica’nın makalesine nazaran Linkletter’ın hukuksal sıkıntısı, 2020’de, pandemiyle birlikte uzaktan eğitime geçilmesiyle başladı. Eğitimin teknoloji firması Proctorio, yapay zeka dayanaklı bir nezaret aracıyla öğrencilerin imtihanlarını uzaktan denetliyordu. Lakin öğrenciler, saklılık meseleleri, yapay zekanın ırkçı ve cinsiyetçi önyargıları ve engelli öğrencilere yarattığı zorluklar nedeniyle Reddit’te araca büyük bir reaksiyon gösterdi.
British Columbia Üniversitesi’nde tahsil teknolojisi uzmanı olan Linkletter, kısa müddette okuldaki eleştirel öğrencilerin yanına katıldı. Ona nazaran, nezaret aracı yalnızca kusurlu olmakla kalmıyor, birebir vakitte öğrencilerin imtihan gerilimini daha da artırıyordu.
Linkletter’ı asıl sıkıntıdan çıkaran şey ise, Proctorio CEO’su Mike Olsen‘ın Reddit’te bir öğrenciyi maksat alması oldu. Olsen, şirketi savunurken, öğrencinin takviye etkileşimi hakkında “yalan söylediğini” kanıtlamak gayesiyle, özel sohbet kayıtlarını herkesin görebileceği halde yayımladı. Linkletter, “Bir CEO’nun öğrencilerimizin peşine bu biçimde düşmesi kabul edilemezdi” diyor ve bu olayın kendisini harekete geçirdiğini belirtiyor.
Yedi tweet attı, kendini mahkemede buldu
Linkletter, Proctorio hakkında daha fazla araştırma yaptıkça telaşı arttı ve birkaç gün içinde şirketin yardım merkezinde barındırdığı yedi YouTube görüntüsüne ilişki veren tweet’ler attı. Bu görüntüler, Proctorio’nun öğrencilerin “anormal” göz ve baş hareketlerini nasıl izlediğini ve odaları nasıl taradığını gösteriyordu. Emeli, kendisini takip eden nüfuzlu yöneticilerin bu görüntüleri görüp teknolojiyi kullanmayı bırakmalarını sağlamaktı.
Şirket, Linkletter’dan tweet’leri kaldırmasını istemek yerine, videoları ansızın silmeye karar verdi. Buna karşılık Linkletter, devre dışı bırakılan görüntülerin olduğu yardım merkezinin bir ekran imgesini paylaştı. Bu imajla, şirketin saklılığa o kadar ehemmiyet verdiğini, tenkitleri sansürlemek için kendi dayanak kaynaklarını bile yok etmeye hazır olduğunu ima etti.
İşte bu paylaşımlar, yani silinen görüntüler, ekran imgeleri ve ders malzemelerini gösteren diğer bir ekran imgesi, Proctorio’nun Linkletter’a dava açması için kâfi bir mazeret oldu.
Beş yıllık hukuk gayreti ve sonuç
Eğitim teknolojisi şirketi, Linkletter’ın bâtın bilgiler içeren görüntüler paylaştığı argümanıyla çabucak dava açtı ve süreksiz bir ihtiyati önlem kararı aldırdı. Linkletter, savunmasını finanse etmek için tüm birikimini harcadı ve yüzlerce destekçiden bağış topladı. Çaba, Kanada’nın yeni kabul edilen Söz Özgürlüğü Maddesi’ni da test eden bir sürece dönüştü.
Şirket ve Linkletter ortasında geçen hafta ulaşılan muahedenin şartları saklı tutuluyor, lakin her iki taraf da ortalarında rastgele bir para alışverişi olmadığını doğrulamış durumda. Bu mutabakatla, Linkletter’ın şirketin yardım merkezini yahut eğitim malzemelerini yayımlamasını kısıtlayan birinci ihtiyati önlem kararı kalıcı hale geldi. Lakin bu karar, Linkletter’ın şirketin en büyük eleştirmeni olarak kalmasına mahzur olmuyor.
Linkletter, “Hayatımı geri kazandım! Artık Proctorio hakkında kamusal bilgileri kullanarak kıymetli olan her şeyi söyleyebilirim” diyerek rahatlığını lisana getirdi.
Amaç: Kamusal tartışmayı susturmak
Proctorio, muahedeyi bir zafer olarak görse de, Linkletter’ın avukatı mahkemenin birinci önlem kararını çok geniş bularak daralttığını belirtiyor. Linkletter ise, davanın hedefinin kendisini susturmak ve gözetmenlik konusundaki kamusal söylemi caydırmak olduğunu düşünüyor.
Dijital haklar kümeleri da bu görüşe katılıyor. Electronic Frontier Foundation’dan Joe Mullin, “Bu davanın beş yıl boyunca sürmemesi gerekiyordu. Telif hakkı tezlerini eleştirmenlere misilleme yapmak için kullanmak yanlış” diyor.
Öğrenci kümelerinin reaksiyonları, Vice’ın 2021’de bildirdiğine nazaran, birtakım okulların Proctorio’yu terk etmesine yol açtı. Linkletter’ın üniversitesi UBC de “etik endişeler” nedeniyle 2021’de yazılımı kullanmayı bıraktı.
Bugün öteki bir kurumda kütüphaneci olarak çalışan Linkletter, bu tecrübeden ders çıkarmış durumda. Yerleşkesinde “bir sonraki Proctorio’nun” uygulanmasını engellemeye kararlı. Kurumunda, rastgele bir yeni eğitim teknolojisini onaylamadan evvel risklerin nasıl azaltılacağını belirleyen “algoritmik tesir değerlendirmelerini” hayata geçirmek için çalışıyor.
Linkletter, hukuksal kabusun sona ermesiyle birlikte, ailesiyle geçireceği Şükran Günü ve Noel tatillerinde artık davadan değil, huzurdan konuşmayı dört gözle beklediğini söylüyor.
