1972 yılında, 22 yaşındaki bir kabin memuru olan Vesna Vulović’in ismi, dünya havacılık tarihine sıra dışı bir halde yazıldı. Yugoslavya’nın ulusal hava yolu şirketi JAT’a ilişkin, Stockholm – Belgrad seferini yapan 367 numaralı uçak, uçuşun Kopenhag – Zagreb ayağında, 10.160 metre yüksekteyken havada infilak etti. Uçaktaki 28 yolcu ve mürettebattan yalnızca biri, Vesna Vulović, hayatta kaldı.
Guinness Dünya Rekorları’na nazaran bu, tarihte paraşütsüz gerçekleşen en uzun düşüşten sağ kurtuluş olarak kayda geçti. Fakat bu olay, sırf bir hayatta kalma mucizesi değil; ortadan geçen on yıllara karşın hala yanıtlanmamış kimi soruları da barındırıyor.
25 Ocak 1972 tarihinde gerçekleşen uçuş, planlandığı halde Kopenhag’dan saat 15.15’te havalandı. Lakin 16.01’de, Çekoslovakya’nın Srbská Kamenice köyü üzerinde uçağın gövdesinde şiddetli bir patlama meydana geldi. Uçuş bilgi kayıtları bu noktada kesildi. Olayla ilgili hazırlanan resmi rapora nazaran, patlama bir valize yerleştirilmiş ve çalar saat düzeneğiyle tetiklenmiş bir bomba nedeniyle meydana gelmişti.
Yetkililer, bombanın Hırvat milliyetçileri tarafından Yugoslavya hükümetine karşı düzenlenen bir akın kapsamında yerleştirildiğini bildirdi. Lakin yıllar sonra bu anlatıya alternatif bir senaryo ortaya atıldı. İki araştırmacı gazeteci, uçağın aslında düşman hava aracı sanılarak Çekoslovak hava kuvvetlerine ilişkin bir savaş uçağı tarafından ezkaza vurulduğunu argüman etti. Bu teoriye nazaran, kaza yüksek irtifada değil, çok daha alçakta yaşanmıştı. Gazetecilere nazaran patlama kıssası, askeri bir kusurun üstünü örtmek gayesiyle kurgulanmıştı. Bu argüman kamuoyunda yankı uyandırsa da resmi olarak hiçbir vakit doğrulanmadı.
Vesna Vulović’in kurtuluşu: Mucize mi, baht mı?
Uçakta bulunan 27 kişi hayatını kaybederken, Vesna Vulović enkazdan sağ çıkarıldı. Kendisine birinci yardım sağlayan kişi, II. Dünya Savaşı’nda sıhhat vazifelisi olarak vazife yapmış bir köy sakini olan Bruno Honke idi. Uçağın gövdesine sıkışmış halde bulunan Vulović’in kafatası kırılmış, omurgasında önemli hasarlar oluşmuş, bacakları ve kalçası parçalanmıştı. Belden aşağısı bir yıl boyunca felçli kaldı. Ağır fizik tedavi ve rehabilitasyon sürecinden sonra yine yürüyebildi, lakin hayatının geri kalanını hafif bir aksama ile geçirdi.
Guinness yetkililerine nazaran, Vulović’in yemek servis arabasının yanına sıkışmış olması ve uçağın ağaçlık bir bölgeye, karla kaplı yumuşak bir yamaca düşmesi, çarpmanın tesirini azaltmış olabilir. Bu fizikî şartlar onun hayatta kalmasını açıklasa da, olayın kesin ayrıntıları hala net değil.
Hayatta kalmasıyla birlikte Vesna Vulović, Yugoslavya’da bir kahramana dönüştü. Küçük çaplı bir tanınırlık kazansa da, kamuoyunun ilgisinden uzak kalmayı tercih etti. Yıllar boyunca Belgrad’da kedileriyle birlikte sade bir hayat sürdü. Vakit zaman röportajlar verdi, lakin bu konuşmalarda kurtulmuş olmanın kendisine yüklediği duygusal yükü da saklamadı.
2008 yılında New York Times’a verdiği röportajda, “Olanları gazetede okuduğumda neredeyse şoktan ölüyordum” diyerek o günü hatırladığını söyledi. Tıpkı röportajda, “Bir kedi üzereyim, dokuz canım var” demekten de geri durmadı. Lakin 2012’de The Independent’a yaptığı açıklamada, kurtulmuş olmanın ona sık sık suçluluk hissettirdiğini ve birtakım anlarda keşke hayatta kalmasaydım diye düşündüğünü lisana getirdi.
Son yılları ve geride kalan sorular
Vulović, 23 Aralık 2016’da, 66 yaşındayken hayatını kaybetti. Vefat nedeni kamuoyuyla paylaşılmadı. Onun hayatı, hem fizikî hem de ruhsal manada ağır bir travmayla şekillendi. Hayatta kalışı yıllarca bilim insanlarının ve gazetecilerin ilgisini çekmeye devam etti. Lakin kazanın gerçek nedeni ve kurtuluşunun gerisindeki ayrıntılar hala tartışmalı.
Vesna Vulović’in öyküsü, sadece sayılarla anlatılabilecek bir rekorun çok ötesinde. Bu, tıpkı vakitte bir hayatta kalma uğraşı, çözülmemiş bir olaylar zinciri ve insanın hudutlarının nerede başladığını sorgulatan bir hayat hikayesi…
