Son on yılda Pasifik kıyılarını tesiri altına alan gizemli bir hastalık, Meksika’dan Alaska’ya kadar uzanan geniş bir coğrafyada deniz yıldızı popülasyonunu yok etti. Vücutlarında lezyonlar oluşan, uzuvları bükülen ve adeta parçalanarak yok olan deniz yıldızları, bu salgın nedeniyle ekosistemde büyük bir yıkıma neden oldu.
Halk ortasında “deniz yıldızı zayıflama hastalığı” (SSWD) olarak bilinen bu salgının nedeni, bilim dünyası için uzun müddettir bir muammaydı. Fakat Hakai Enstitüsü ve British Columbia Üniversitesi’nden bilim insanlarının ortak çalışmasıyla, bu ölümcül hastalığın ardındaki sır perdesi nihayet aralandı.
Katil bakteri yakalandı: Vibrio pectenicida
Nature Ecology & Evolution mecmuasında yayımlanan yeni bir araştırma, bu kitlesel ölümlerin arkasında yatan nedeni ortaya koydu: Vibrio pectenicida isimli epey bulaşıcı bir bakteri. Bu buluş, yalnızca deniz biyolojisi için değil, tıpkı vakitte savunmasız su altı ekosistemlerinin gelecekte nasıl korunacağı konusunda da değerli soruları gündeme getiriyor.
Araştırma takımı, hastalığın kaynağını belirlemek için enfekte olmuş deniz yıldızlarından genetik gereç topladı. Tahliller sonucunda, tüm örneklerde Vibrio pectenicida bakterisine rastlandı. Lakin bu bakterinin hakikaten hastalığın nedeni olup olmadığını doğrulamak için titiz bir deney süreci izlendi.
Bilim insanları, sağlıklı deniz yıldızlarını iki kümeye ayırdı. Denetim kümesi pak suda tutulurken, deney kümesi hasta deniz yıldızlarının bulunduğu suya maruz bırakıldı. Kısa müddette deney kümesindeki tüm deniz yıldızları hastalanıp öldü. Bu deney, hastalığın kolaylıkla yayıldığını kanıtladı. Akabinde, laboratuvar ortamında çoğaltılan bakteriler, sağlıklı deniz yıldızlarına enjekte edildi ve sonuç birebir oldu: Bir vakitler sağlıklı olan deniz yıldızları da hastalanarak öldü. Bu deneyler, Vibrio pectenicida’nın SSWD’nin direkt nedeni olduğunu kesin olarak kanıtladı.
Deniz yıldızlarının ortadan kalkması, Pasifik ekosisteminde domino tesiri yaratmış durumda. Deniz kestanelerinin popülasyonu, onları tüketen doğal avcıları olan deniz yıldızlarının azalmasıyla süratle arttı. Artan deniz kestanesi popülasyonu, Pasifik kıyılarında deniz ömrünün değerli bir kesimi olan devasa yosun ormanlarını yok etmeye başladı. Yosun ormanları, deniz canlıları için hem barınak hem de besin kaynağı olurken, kıyı şeritlerinin erozyondan korunmasına da yardımcı oluyor.
Hakai Enstitüsü araştırmacılarından Melanie Prentice, bu durumu “sadece sevdiğimiz deniz yıldızı cinslerinden değil, bu salgın nedeniyle çöken tüm deniz ekosistemlerinden bahsediyoruz” kelamlarıyla durumu özetliyor. Prentice, deniz yıldızlarının toparlanmasına yardımcı olmanın, yosun ormanlarının güzelleşmesine katkı sağlayacağını ve bu sayede kıyılarımızı iklim krizine karşı koruyacak “müttefikler” kazanacağımızı belirtti.
Gelecek için müdafaa çabaları
Artık hastalığın nedeni bilindiğine nazaran, araştırmalar gelecekte deniz yıldızı popülasyonlarını nasıl koruyacaklarına odaklanıyor. Bu, bilhassa popülasyonu güçlendirmeyi amaçlayan ve hastalık bulaşma riskine karşı titizlikle taranması gereken deniz yıldızı yetiştirme programları için hayati kıymet taşıyan bir durum.
Gelecekteki çalışmalar ayrıyeten deniz yıldızlarının bu bakteriyi birinci etapta nasıl kaptığını ve hangi şartlar altında dirençli hale gelebileceklerini belirlemeyi amaçlıyor. Zira hayvanlardan insanlara geçen hastalıkların da gösterdiği üzere, su altı ekosistemlerinin sıhhati direkt bizim sağlığımızla ilişkili.
