Modern teknoloji sayesinde bugün Mars’a araç gönderiyor, Ay’ın karanlık yüzeyini haritalandırıyoruz. Lakin astronotların uçsuz bucaksız boşlukta nasıl hayatta kalabildiklerine dair en temel bilgiler, aslında karadaki çok özel bir deney kümesine kadar dayanıyor.
1950’li yılların sonunda havacılık tıbbı şimdi emekleme kademesindeydi ve yer çekimsizliğin insan fizyolojisini nasıl paramparça edeceği tam bir muammaydı. İşte bu meçhullüğü gidermek ismine tıp dünyası, “farklılıkları” sayesinde biyolojik bir zırha sahip olan 11 mert adamın kapısını çaldı. Gallaudet Üniversitesi’nden gelen bu işitme engelli gönüllüler, uzay seyahatlerinin en büyük mahzuru olan “uzay tutmasını” çözmek için kendi bedenlerini bilimin hizmetine sundular.
Biyolojik bir kalkan olarak sessizlik
İnsan bedeni, iç kulaktaki vestibüler sistem aracılığıyla nerede olduğunu ve hangi tarafa gittiğini algılar. Fakat uzaydaki hür düşüş hali, bu hassas istikrar sistemini büsbütün devre dışı bırakarak şiddetli mide bulantılarına ve oryantasyon bozukluklarına yol açabiliyor. Gallaudet On Biri‘ni eşsiz kılan nokta ise tam olarak buradaydı. Kümenin büyük çoğunluğu, çocukluk periyodunda geçirdikleri spinal menenjit nedeniyle yalnızca duyma yetilerini değil, istikrar sistemlerini de kaybetmişti. Bilim insanları için bu durum, hareket hastalığına karşı doğuştan gelen muazzam bir bağışıklık manasına geliyordu. Olağan bir insanın saniyeler içinde istikrarını kaybedeceği ortamlar, onlar için yalnızca sıradan birer fizikî aktivite alanıydı.
NASA ve ABD Donanması’nın ortaklaşa yürüttüğü testler, insan sabrını ve fizikî dayanımını sonuna kadar zorlayan tiptendi. Gönüllüler, günlerce süren santrifüj deneylerine katılarak kendi eksenleri etrafında aralıksız dönen odalarda yaşamayı kabul ettiler. Uçuş simülasyonlarındaki ani düşüşlerde bile yüzlerindeki o sakin tabir hiç değişmedi.
Bu direncin en çarpıcı örneği ise Nova Scotia’nın hırçın sularında yaşandı. Araştırma takımındaki tüm bilim insanları dev dalgalar ortasında deniz tutmasından perişan olup yataklara düşerken, Gallaudet üyeleri hiçbir sarsıntı hissetmeden masalarında sakince oyunlarını oynamaya devam ettiler. Onlar için korkutucu olan bu fırtına, yalnızca dışarıdaki rüzgarın bir yansımasıydı; iç dünyalarındaki istikrar asla sarsılmadı.
Modern astronominin görünmez mimarları
Bugün Artemis II üzere dev projelerden bahsedebiliyorsak, bunda Harold Domich, Barron Gulak ve öbür küme üyelerinin on yıl boyunca sundukları dataların hissesi yadsınamaz. Bilim dünyası, bu 11 adam sayesinde hareket hastalığının sonlarını çizdi ve astronotların güvenliğini sağlayacak tıbbi protokolleri oluşturdu.
Barron Gulak’ın yıllar sonra “genç ve maceraperesttik” diyerek andığı o günler, aslında bir mahzurun nasıl devasa bir avantaja dönüşebileceğinin en somut delili olarak tarihe geçti. Onlar, uzayın sessizliğini yalnızca kulaklarıyla değil, sarsılmaz vücutlarıyla de temsil eden gerçek birer kahraman olarak kalacaklar.
