Bilim insanları, en büyük sürprizlerinden birini laboratuvar ortamında değil, bir kasaba pazarının tezgahları ortasında yaşadı. Araştırmacılar, 2005 yılında kemirgenler dünyasına dair yeni bir keşfi duyurduklarında bunun sıradan bir biyolojik haber olduğu sanılıyordu.

Ancak incelemeler derinleştikçe, karşımızdakinin yalnızca yeni bir tıp değil, yaklaşık 11 milyon yıl evvel yeryüzünden silindiği düşünülen antik bir kümenin son temsilcisi olduğu anlaşıldı. Lazarus etkisi, bir tıbbın fosil kayıtlarından büsbütün yok olup milyonlarca yıl sonra kanlı canlı bir halde tekrar ortaya çıkmasını tanım eden bir kavram. Laos kaya faresinin öyküsü de tam olarak bu tanıma uyuyor. Birinci olarak 1996 yılında biyolog Robert Timmins’in Laos’taki lokal bir pazarda, yiyecek olarak satılan tuhaf görünümlü bir kemirgeni fark etmesiyle başlayan süreç, bilim insanlarını Londra’daki Tabiat Tarihi Müzesi’ne kadar sürükledi. 2006 yılında yayımlanan kapsamlı bir makale ise gerçeği tüm netliğiyle ortaya koydu; bu küçük canlı, aslında 11 milyon yıl evvel jenerasyonunun tükendiği sanılan Diatomyidae ailesinin bir üyesiydi.

Sincap görünümü ve ördek yürüyüşü

Doğal ortamında canlı olarak görüntülenen bu gizemli canlı, fizikî özellikleriyle de alışılmışın dışında bir profil çiziyor. Dışarıdan bakıldığında sincap ve sıçan karışımı bir imaj sergilese de, tırmanma konusunda akrabaları kadar yetenekli değil. Ağaç gövdelerine tırmanmak yerine, kireçtaşı kayalıkları üzerinde bir ördek üzere yalpalayarak yürümesi araştırmacıları şaşırtan ayrıntılar ortasında.

Laos kaya faresinin keşfi, çağdaş bilimin mahallî bilgiden neler öğrenebileceğinin de en somut ispatlarından biri. Batılı bilim insanları kemik modülleri üzerine baş yorarken, mahallî halk bu canlıyı gündelik hayatlarının sıradan bir kesimi olarak çoktan tanımıştı bile…