“Küp-kare kanunu” ismi verilen kural, bir objenin boyutu arttıkça hacminin, yüzey alanından çok daha süratli büyüyeceğini söylüyor. Dev bir canavarın hacmi o kadar büyük bir yüke ulaşıyor ki, ne kemik yapısı ne de kas gücü bu yükü taşıyabiliyor. Lakin madalyonun bir de öteki yüzü var; fizik yalnızca dev canlıların var olmasını değil, canlıların ulaşabileceği en küçük boyutu da sonlandırıyor.
Yaşam ve vefat ortasındaki ince çizgi
Dünyanın bilinen en küçük memelisi olan Etrüsk faresi, tam olarak bu hudut çizgisinde hayat uğraşı veren bir canlı. Ortalama 1,8 gram yüküyle yalnızca bir oyun kağıdı kadar ağır olan bu minik canlı, göğüslü fizyolojisinin müsaade verdiği en alt limitlerde dolaşıyor. Bilim insanları, bir memelinin hayatta kalabilmesi için gereken asgarî tartının yaklaşık 1,3 gram olduğunu varsayım ediyor. Bu hududun altına düşmek, beden ısısını korumak için gereken enerjiyi toplamanın imkansızlaşması demek. Küp-kare kanunu, bir canlının beden ısısını hacminden daha süratli kaybetmesine sebep oluyor.
Küçük bir canlının beden hacmine oranla yüzey alanı çok geniş olur. Bu durum, ısının bedenden inanılmaz bir süratle kaçmasına yol açıyor. Örneğin bir kedinin boyutlarını onda birine indirirseniz, yüzey alanının hacmine oranı olağan bir kediye nazaran on kat daha fazla hale gelecektir. Isı kaybı bu kadar yüksek olunca, metabolizmanın bu açığı kapatmak için çılgın bir tempoda çalışması gerekiyor. Etrüsk faresinin hayatı tam olarak bu yüzden son hız giden bir yarış otomobiline benziyor.
Saniyede 25 kalp atışı
Bu minik farenin göğsüne bir stetoskop dayasanız kalp atışını seçemezsiniz; çünkü kalbi saniyede 25 defa çarpıyor ve duyulan tek şey daima bir uğultu. Hayatta kalmak için günde en az 25 kere beslenmesi ve her gün kendi yükünden fazla yemek tüketmesi kural. Şayet yalnızca dört saat boyunca yiyecek bulamazsa, sözün tam manasıyla açlıktan ölüyor. Bir insanın tükettiği oksijenin kilosuna oranla tam 250 katını tüketen bu canlı, hava biraz soğuduğunda bile çabucak güç tasarrufu moduna geçiyor.
Etrüsk faresi, fiziğin sonlarını zorlayan muazzam üreme yeteneği sayesinde soyunu devam ettiriyor. Tabiatın bu küçük ancak hırslı oyuncusu, bize matematiğin ve fiziğin şakasının olmadığını her gün kanıtlıyor. İster Godzilla kadar devasa, ister bir böcek kadar küçük olun; kozmosun kuralları herkes için birebir sertlikte işliyor.
