Antik dünyanın savaş meydanları, yalnızca kılıç seslerine değil, tıpkı vakitte düşmanı ruhsal olarak sarsmayı hedefleyen keskin bir mizaha da mesken sahipliği yapıyordu. Arkeologların Taberiye Gölü yakınlarındaki antik Hippos (Sussita) kentinde yürüttüğü hafriyatlar, iki bin yıl öncesinden günümüze ulaşan ve üzerinde “Dersini al” yazan kurşun bir sapan mermisini gün yüzüne çıkardı.
Haifa Üniversitesinden arkeolog Michael Eisenberg, Helenistik periyoda ilişkin bu çeşit mühimmatların bilindiğini fakat üzerinde direkt bu ifadeyi taşıyan bir örneğe dünyada birinci sefer rastlandığını belirtiyor. Antik kent savunucularının surların üzerinden fırlattığı bu mermi, aslında o devrin en tesirli silahlarından biri. Limon formundaki kurşun modülüne, Grekçe “öğrenmek” kökünden gelen ve buyruk kipiyle “dersini al” manası taşıyan harfler ihtimamla işlenmiş. Eisenberg, bu yazının kolay bir not olmadığını, kenti savunanların düşmanla dalga geçtiği alaycı ve sert bir bildiri olduğunu vurguluyor. Savunmacılar, düşmana yalnızca fizikî ziyan vermekle kalmıyor, mermiyi bir çeşit “eğitici” araç üzere sunarak onlara kara mizahla karşılık veriyor.
Antik devrin ölümcül silahı: Sapan
Büyük İskender’in halefleri tarafından kurulan ve daha sonra Romalılarca geliştirilen Decapolis birliğinin on kentinden biri olan Hippos, stratejik pozisyonu nedeniyle pek çok savaşa tanıklık etti. Sapanlar, o devirde maliyeti düşük olmasına karşın son derece tesirli bir uzak ara silahı fonksiyonu görüyordu. Usta bir sapan kullanıcısı, yaklaşık 300 metrelik bir uzaklıktan maksadı tam isabetle vurabiliyordu. Yaklaşık 45 gram yükündeki bu kurşun mermilerin üretimi de hayli pratikti; taş kalıplara dökülen erimiş kurşunla kısa müddette yüzlerce mühimmat hazırlanabiliyordu.
Bu mermiler yalnızca yazı değil, tıpkı vakitte güç verdiğine inanılan ilah isimleri, askeri kumandanların isimleri ya da akrep ve yıldırım üzere sembollerle de süsleniyordu. Hippos’ta bulunan bu mermi, 26 yıllık hafriyat süreci boyunca çıkarılan 69 kurşun sapan mermisinden yalnızca biri olsa da yazılı tek örnek olması onu eşsiz kılıyor. Bölgedeki başka hafriyatlarda daha evvel “yakala” yahut “tadına bak” üzere misal alaycı tabirler taşıyan mermiler de bulunmuştu.
Arkeologlar, merminin bulunduğu pozisyondan yola çıkarak bir savunmacının kente giden yola hakim surların üzerinden bu atışı yaptığını düşünüyor. Merminin bir kenarındaki ağır hasar, amacına epeyce sert bir biçimde çarptığını kanıtlıyor. Milattan evvel 2. yüzyıla tarihlenen bu küçük lakin tesirli buluntu, savaşın yalnızca kaba kuvvetten ibaret olmadığını, binlerce yıl evvel de ruhsal harbin ön planda olduğunu bir kere daha göstermesi açısından kıymetli.
