Bilim insanlarının 1990’lı yıllarda geliştirdiği iklim modelleri, vakit zaman tenkitlerin maksadı olsa da, ortadan geçen 30 yıl bu varsayımların büyük oranda hakikat olduğunu ortaya koydu. Yeni bir araştırma, o devirde yapılan deniz düzeyi öngörülerinin bugünkü gerçeklerle şaşırtan derecede örtüştüğünü gösterdi.
Tulane Üniversitesi’nden Prof. Dr. Torbjörn Törnqvist ve Yard. Doç. Dr. Sönke Dangendorf’un da ortalarında bulunduğu bir araştırma grubu, deniz düzeyindeki değişimleri inceleyerek, 1990’larda yapılan iklim projeksiyonlarının güvenilirliğini test etti. Çalışmalarını sadece sıcaklık dataları değil, daha istikrarlı ancak hassas bir gösterge olan deniz düzeyi artışı üzerinden yürüttüler.
Araştırmacılar, deniz düzeyindeki değişimleri global ölçekte takip eden uydu müşahedelerine odaklandı. Uydu bilgileri, 1993 yılından bu yana okyanusların ortalama yüksekliğinde istikrarlı bir artış olduğunu ortaya koyuyor. Değişik olan ise, bu artış eğrisi, 1996 yılında yayımlanan Hükümetler ortası İklim Değişikliği Paneli (IPCC) raporundaki öngörüyle neredeyse birebir örtüşüyor.
IPCC’nin 1996 raporu, 1993’ten 2023’e kadar ortalama 6 ila 7 santimetrelik bir deniz düzeyi artışı öngörmüştü. Yeni ölçümler ise bu artışın yaklaşık 8 santimetreye ulaştığını gösteriyor. Yani, varsayımın yalnızca 1 santimetre kadar altında kalması, o periyodun sonlu teknolojik imkanlarına karşın modellerin ne kadar isabetli olduğunu ortaya koyuyor.
Prof. Törnqvist, bu sonucu “özellikle 1990’lardaki modellerin günümüzle kıyaslandığında ne kadar ilkel olduğunu düşünürsek, bu kadar yakın bir kestirim nitekim şaşırtıcı” kelamlarıyla kıymetlendirdi.
Bilimsel tartışmalara net yanıt
İklim değişikliği terslerinin sık sık lisana getirdiği “Bilim insanları geçmişte de yanıldı” biçimindeki argümanlar, bu bulgular karşısında manasını yitiriyor. O dönemki projeksiyonlar, günümüzde yaşanan gerçeklerle birebir örtüşünce, iklim modellerinin güvenilirliğine dair değerli bir ispat daha ortaya çıkmış oluyor.
Üstelik bu küçük farkın nedeni de açık: O yıllarda Grönland ve Antarktika’daki buzulların ne süratle eriyeceği, eriyen buzun okyanuslarla etkileşimi gereğince bilinmiyordu. Günümüzde bu bölgelerden gelen ek katkının yaklaşık 2 santimetre civarında olduğu hesaplanıyor. Yani fark, daha sonra gelişen bilimsel bilgiyle açıklanabiliyor.
Deniz düzeyindeki değişim, sanıldığı kadar düz bir çizgide ilerlemiyor. Fırtınalar, büyük seller ve bölgesel hava olayları bu yükselişi vakit zaman maskeleyebiliyor. Örneğin, birtakım büyük sel olayları okyanuslardan karalara büyük ölçüde su taşıyarak süreksiz düşüşlere yol açabiliyor. Ayrıyeten okyanus akıntılarının yavaşlaması yahut hızlanması, kimi bölgelerde su düzeyini artırırken başkalarında azaltabiliyor. Bu nedenle bilim insanları, sadece lokal değil, global seviyedeki eğilimlere odaklanmanın daha sağlıklı bir yaklaşım olduğunu vurguluyor.
Gelecek daha süratli bir yükselişe hazır mı?
Geçmişte yapılan projeksiyonlarla günümüz ölçümlerinin bu kadar örtüşmesi, iklim biliminin ne derece sağlam temellere dayandığını gösteriyor. Fakat bu tıpkı vakitte kaygı verici bir tabloya da işaret ediyor. Zira modellerin ortak noktalarından biri, deniz düzeyinin doğrusal değil, hızlanarak artacağı istikametinde. Şu an yaşanan değişim nispeten yavaş üzere görünse de, ilerleyen yıllarda büyük kentlerin ve kıyı bölgelerinin nizamlı olarak su altında kalması önemli bir mümkünlük olarak bedellendiriliyor.
Yard. Doç. Dr. Dangendorf, “Deniz seviyesi tek tip bir formda yükselmez; bölgeden bölgeye büyük farklılıklar gösterir” diyerek bu hususta daha ayrıntılı çalışmaların kıymetini vurguluyor. Araştırmalar, NASA’nın uydu misyonları ve NOAA’nın okyanus izleme programlarından elde edilen bilgilerle destekleniyor.
Bu nedenle uzmanlar, deniz düzeyi değişimini izlemeye yönelik uğraşların sürdürülmesini, kıyı bölgelerinde yaşayan milyonlarca insan için şuurlu kararlar alınabilmesi ismine hayati görüyor.
Söz konusu çalışma, Earth’s Future isimli bilimsel mecmuada açık erişimli olarak yayımlandı.
