Virginia, Langley’deki CIA genel merkezinin dışında, teşkilatın en parlak zihinlerinin bile 35 yıldır çözemediği bir gizem yatıyor. Sanatçı Jim Sanborn tarafından 1990 yılında inşa edilen ve 1.735 harften oluşan kıvrımlı bakır heykel “Kryptos” dört zımnî bildiri saklıyor.
İlk üç kısmı çözülmüş olsa da, K4 olarak bilinen son pasaj, dünyanın en inatçı şifrelerinden biri olarak kaldı. Artık, bu sırrın tek koruyucusu, tahlili açık artırmaya çıkarıyor ve kriptografi dünyasını temelden sarsacak bir dönem teslim yaşanıyor.
Kryptos heykeli, adeta bir meydan okuma olarak tasarlandı. Sanatçı Jim Sanborn, CIA’in yeni karargahı için heykel yapma vazifesini aldığında, maksadı beş ila on yıl boyunca çözülemeyecek bir şifre yaratmaktı. Bu tezli projede, CIA Kriptografi Merkezi’nin emekli başkanı olan Edward Scheidt‘in yardımını aldı. İkili, “gizleme ve keşfetme” teması üzerine kurulu, giderek zorlaşan dört şifreleme tekniği geliştirdi.
İlk iki bildiri nispeten kolay çözüldü ve Vigenère Tabloları ismi verilen yaygın bir kod çeşidi kullanıyordu. Birinci iletide “İnce gölgelendirme ile ışığın yokluğu ortasında illüzyon nüansı yatar” ikinci bildiride ise “Tamamen görünmezdi” yazıyordu. Fakat şifre çözücüler, üçüncü kısmı kırmayı başarmak için tam sekiz yıl beklemek zorunda kaldı.
CIA analisti David Stein ve bilgisayar bilimcisi Jim Gillogly‘nin ortak eforuyla çözülen üçüncü kısım, Mısırbilimci Howard Carter’ın Tutankhamun’un mezarının açılışını anlatan öyküsünün özetlenmiş bir versiyonuydu.
Çözülemeyen son modül: K4
İlk üç kısmın zorluğuna karşın, K4 olarak bilinen son ve en şiddetli pasaj, 35 yıldır direniyor. Metnin kendisi şöyle: “OBKRUOXOGHULBSOLIFBBW FLRVQQPRNGKSSOTWTQSJQSSEKZZWATJKL UDIAWI NFBNYPVTTMZFPKW GDKZXTJCDIGKUHUAUEKCAR”
Heykelin bildirilerinin çözülmüş kısımları bile farklı ayrıntılar içeriyor; örneğin kimi sözler, bilerek yanlış yazılmış (örneğin “illüzyon” yerine “iqlusion”) ve bu durum, kodun çözülmesini daha da zorlaştırıyor.
K4’ün çözülmüş metni, yalnızca orjinal evrakta yazıyor ve bu evrak Jim Samborn’a ilişkin. Yani şifreyi bilen tek kişi de o.
Müzayede kararı
Jim Sanborn Yıllardır hem amatör hem de profesyonel binlerce kriptografın gayretine rağmen, K4 çözülemeyince, sanatçı Jim Sanborn, bir zaman teslim yapmaya karar verdi. Artık daima gelen tahlil denemeleriyle uğraşmaktan yorulduğunu belirten Sanborn, “Bilginin yükü sanatkardan koruyucuya geçer” diyerek K4’ün yepyeni, çözülmüş metnini açık artırmaya çıkardı.
Yaklaşık 300.000 ila 500.000 dolar ortasında bir fiyata satılması beklenen bu özel evrak, K4’ün çözülmüş metnini ve kullanılan tüm kodlama şemalarını içeriyor. Bu, dünyanın en kalıcı sırlarından birinin tek koruyucusu olma fırsatı manasına geliyor. Açık artırmayı kazanan kişi, isterse sırrı dünyaya açıklayabilir, isterse bilinmeyen tutabilir.
Sanborn’dan gelen ipuçları ve K5 gizemi
Sanborn, yıllar içinde şifre çözücülere yardımcı olmak için birkaç ipucu yayınladı:
- 2010 yılında: 64. ve 69. harfler “Berlin” manasına geliyor.
- 2014 yılında: 69. ve 74. harfler “saat” manasına geliyor.
- 2020 yılında: 26. ile 34. harfler ortasında “kuzeydoğu” sözü bâtın.
Ancak tüm bu ipuçları bile son kısmın şifresini çözmeye yetmedi.
Sanborn, bu açık artırmayla K4’ün çözülmesinin, gerçek bulmacanın yalnızca birinci evresi olabileceğini de ima ediyor. Yakın vakitte yaptığı bir açıklamada, “K4 çözülse bile, bilmecesi K5 olarak kalacak” dedi. Bu, K4’ün alıcısı kim olursa olsun, Kryptos’un gizeminin kriptografi dünyasını meşgul etmeye devam edeceği manasına geliyor.
