Dünya çapında devasa mühendislik projeleri ve bilimsel araştırmalar için kullanılan dev santrifüj makineleri, uzun müddettir ABD ve Çin ortasındaki sessiz rekabetin merkezinde yer alıyor. Yaklaşık otuz yıldır “Dünya’nın en güçlü hiperyerçekimi makinesi” unvanına sahip aygıtı elinde tutan ABD, 2025 yılıyla birlikte bu liderliği Çin’e devretti.
Çin, Eylül 2025’te devreye aldığı CHIEF1300 modeliyle rekoru ele geçirmiş olsa da bu zafer pek uzun sürmedi. Ortadan yalnızca birkaç ay geçtikten sonra, Aralık 2025’te çok daha devasa bir canavar olan CHIEF1900 sahneye çıktı ve şu an gezegenin en güçlü hiperyerçekimi makinesi olarak dorukta oturuyor.
Peki, hiperyerçekimi dediğimiz bu kavram tam olarak ne manaya geliyor? Bu makineler, Dünya’nın doğal çekim kuvvetini binlerce kat artırmak için muazzam süratlerde dönen düzeneklerden oluşuyor. Ortaya çıkan yapay çekim kuvveti, bilim beşerlerine zelzele simülasyonlarından barajların dayanıklılık testlerine kadar geniş bir yelpazede deney yapma imkanı tanıyor. NASA ve Avrupa Uzay Ajansı üzere kuruluşlar, bu makineleri bilhassa yüksek çekimli ortamların canlılar üzerindeki tesirlerini yahut büyük yapıların sonlarını test etmek için kullanıyor.
Zamanı ve yeri sıkıştıran mühendislik
Bu makinelerin en ilgi alımlı istikametlerinden biri de vakit ve yeri “sıkıştırdığına” dair tezler. Lakin bu durum bilim kurgu sinemalarındaki üzere bir ışınlanma yahut vakit seyahati değil, büsbütün fizikî bir simülasyon hilesi. Mühendisler, devasa bir barajın yahut gökdelenin küçük bir maketini bu makineye yerleştiriyor. Yüksek çekim kuvveti altında bu minik model, tıpkı gerçek dünyadaki devasa yapının maruz kalacağı fizikî yükleri hissetmeye başlıyor. Üstelik toprak çökmesi yahut su akışı üzere olağanda yıllar süren süreçler, bu yüksek basınç altında günler hatta haftalar içinde gerçekleşiyor. Böylelikle bilim insanları, bir yapının 50 yıl sonra ne hale geleceğini çok kısa müddette gözlemleme fırsatı buluyor.
Çin’in Hangzhou kentindeki Zhejiang Üniversitesi yerleşkesinde, yerin 15 metre altında kurulan bu devasa tesis, titreşimi minimuma indirmek için özel olarak tasarlandı. CHIEF1900 şimdi çok yeni olsa da, bir evvelki rekortmen olan CHIEF1300 şimdiden rüştünü ispatladı. Bilim insanları bu aygıtı kullanarak hidroelektrik barajlarının sarsıntılara ne kadar dayanacağını ölçtü. Hatta 20 metre uzunluğundaki dev tsunamilerin deniz tabanına tesirini inceleyerek, rüzgar türbinlerinin kurulacağı bölgelerin güvenliğini test etti.
