Antarktika, yalnızca penguenlerin ömür alanı ve kutup kaşiflerinin son amacı değil; tıpkı vakitte gezegenimizin milyonlarca yıllık iklim tarihine dair ispatları bir “zaman makinesi” üzere buzun derinliklerinde saklayan dev bir doğal laboratuvar. Son vakitlerde yapılan bir keşif, bu “zaman makinesini” şimdiye kadarki en eski periyoduna kadar geri götürdü.
Araştırma merkezi COLDEX ile çalışan bilim insanları, Antarktika’da şimdiye kadar delinmiş ve direkt tarihlendirilmiş en eski buz çekirdeklerini toplamayı başardı. Bu örneklerin yaşının tam 6 milyon yıl olduğu tespit edildi.
Woods Hole Oşinografi Enstitüsü’nden Sarah Shackleton ve Princeton Üniversitesi’nden John Higgins liderliğindeki takım, bu harikulâde örneği Doğu Antarktika’daki Allan Hills’ten (Allan Tepeleri) çıkardı. Araştırmacılar, bölgenin topografyasının antik buzu yüzeye yaklaştırması nedeniyle burada 3 milyon yıla kadar eski buz bulmayı beklerken, elde ettikleri örnek beklentilerinin çok üzerine ulaştı.
COLDEX Yöneticisi ve Oregon Eyalet Üniversitesi’nden paleoklimatolog Ed Brook, bu durumu “iklim anlık görüntüsü” ismini verdikleri bir kütüphane oluşturmaya benzetti. Brook, elde edilen dataların daha evvel bildirilen buz çekirdeği datalarından yaklaşık altı kat daha eski olduğunu ve Antarktika’nın iç kısımlarından alınan daha genç kayıtları tamamlayacağını belirtti.
Pliyosen periyoduna ilişkin soğuma kanıtları
Bilim insanları, buzun içinde donmuş hava kabarcıklarını kullanarak örneğin yaşını belirlemek için bir argon izotopu ölçümü gerçekleştirdiler. Bu sayede, örneklerin 6 milyon yıllık geçmişi temsil ettiği katılaştı.
Ardından, buzun içindeki oksijen izotoplarını inceleyen takım, gezegenin bugün olduğundan daha sıcak ve deniz düzeylerinin daha yüksek olduğu Pliyosen periyoduna ilişkin uzun vadeli bir soğuma devrini keşfetti. Araştırmacılar, bu devirde Dünya’nın sıcaklığının yaklaşık 12 santigrat derece kadar soğuduğunu buldu.
Ekip, bu tarihi örnekleri global iklim değişikliği perspektifinden incelemeye devam edecek. Buzun içinde hapsolmuş atmosferdeki sera gazları ve okyanus ısısı düzeylerini tahlil ederek, antik iklimi tekrar yapılandırmayı hedefliyorlar.
Ayrıca, araştırmacılar Allan Hills’e geri dönerek daha kapsamlı bir çalışma başlatmayı planlıyor. Ed Brook, “Allan Hills’de keşfettiğimiz inanılmaz eski buzlar göz önüne alındığında, kayıtları daha da ileriye taşımak için bu bölgeye yönelik kapsamlı ve uzun vadeli yeni bir çalışma tasarladık ve bunu 2026 ile 2031 yılları ortasında gerçekleştirmeyi umuyoruz” dedi.
Ekibin bu araştırması 28 Ekim 2025’te Proceedings of the National Academy of Sciences mecmuasında yayımlandı.
