Mısır piramitlerinin derinliklerinden yükselen kendine has, nemli ve tozlu koku, artık yalnızca geçmişin izlerini değil, bilimin yeni anahtarlarını da içinde barındırıyor. Arkeologlar uzun vakittir mumyaların yaşını ve nasıl korunduklarını anlamak için zahmetli kimyasal prosedürlere başvuruyordu. Lakin yeni bir araştırma, bu kalıntıların yaydığı kokuların, mumyalama sanatının tarih boyunca nasıl evrildiğine dair adeta birer kimlik kartı vazifesi gördüğünü kanıtladı.
19 farklı mumya üzerinde yapılan incelemeler, antik periyottaki kimyagerlerin reçete tercihlerinin, kokular üzerinden takip edilebileceğini gösteriyor.
Antik Mısır’da mumyalama geleneği yaklaşık 4 bin 500 yıl önce, Eski Krallık periyodunda tanınan hale geldi ve Roma periyoduna kadar kesintisiz devam etti. Bu uzun süreçte kullanılan materyaller de durağan kalmadı; bitkisel yağlardan hayvan yağlarına, ağaç reçinelerinden bal mumuna kadar pek çok içerik vaktin ruhuna nazaran değişti. Araştırmacılar, mumyaların yaydığı uçucu organik bileşikleri tahlil ederek, bu hassas tarihi yapıtlara ziyan vermeden hangi devirden geldiklerini tespit etmeyi başardı. Bu usul, klasik prosedürlerin bilakis mumyanın dokusuna dokunmadan, yalnızca etrafındaki havayı koklayarak bilgi edinilmesini sağlıyor.
Kokuların kronolojik yolculuğu
Yapılan testler, milattan evvel 2000 yılından milattan sonra 295 yılına kadar geniş bir vakit dilimini kapsıyor. Sonuçlar hayli çarpıcı; birebir periyottan gelen mumyalar, neredeyse birbirinin kopyası olan koku profilleri sergiliyor. Örneğin Yeni Krallık, Ptolemaios Hanedanı ve Roma devrine ilişkin mumyalarda ham petrolden elde edilen bitüm unsurunun izlerine rastlanırken, daha eski devirlerden kalan mumyalarda bu bileşene hiç rastlanmıyor. Bal mumu ölçüsü ve kullanılan yağ çeşitlerindeki farklılıklar da kokunun karakterini büsbütün değiştirerek her çağa mahsus bir imza oluşturuyor.
Öyle ki, bilim insanları içerikteki yağların tam çeşidini bilmeseler bile, yalnızca koku moleküllerine bakarak bir mumyanın hangi hanedanlık devrinde sarıldığını söyleyebilecek duruma geldi. Hatta bir mumyanın koku profilini belirleyen en temel ögenin, onun kaç yaşında olduğu değil, mumyalanma sırasında kullanılan o periyoda has teknikler olduğu anlaşıldı. Son devirde mumyalar üzerinde yapılan misal çalışmalarda “tatlı”, “baharatlı” ve “odunsu” aromaların varlığı da keşfedilmişti.
Bu son araştırma, kokuların tahlil edilmesinin, tarihin en gizemli ritüellerinden biri olan mumyalamanın sırlarını çözmek için süratli, kolay ve tahribatsız bir yol haline geldiğini müjdeliyor.
