Parmak maymunu olarak da isimlendirilen Pigme marmoset yahut cüce marmoset maymunlarının inanılmaz derecede sempatik olduğu kesin. Dünyanın en küçük maymunları olan bu minik primatlar, avuç içine sığacak kadar küçük olsalar da, Amazon havzasındaki hayatları ve ekosistemdeki rolleri hayli büyük bir kıymet taşıyor.
Temel olarak iki tıp parmak maymunu bulunuyor: Kuzey pigme marmoset (Cebuella pygmaea) ve doğu pigme marmoset (Cebuella niveiventris). Amazon havzasında, Brezilya’dan Ekvador, Kolombiya, Bolivya ve Peru’ya kadar uzanan geniş bir coğrafyada yaşıyorlar. Ömür alanı olarak, bilhassa ırmak kenarlarına yakın orman habitatlarını tercih ediyorlar. Ormanın daha kalın bitki örtüsü olan alt katmanlarında hareket ediyorlar. Marmosetler çok sesli hayvanlar ve sık orman içinde birbirleriyle irtibat kurmak için her türlü farklı çağrıyı kullanıyorlar.
Bu minicik maymunların uzunluğu sadece 12 ila 16 santimetre ortasında değişiyor ve tartıları 85 ila 140 gram kadar geliyor. Tüyleri, aguti rengi olarak bilinen çizgili bir desenle turuncu-kahverengi tonlarda oluyor. Bedenlerinden daha uzun olan kuyrukları ise marmosetlerin ormanda istikrar sağlamasına yardımcı oluyor.
Beslenme biçimleri ve aile yaşamları
Cebuella cinsi, bilhassa ağaç sakızı ile besleniyor. Ağaçların kabuklarında delikler açarak, buradan sızan ağaç öz suyuna ulaşabiliyorlar. Bunun yanı sıra küçük böcekler ve meyveler de yiyorlar.
Bu kadar küçük olmaları, marmosetleri kartallar, şahinler ve yılanlar üzere yırtıcılar için kolay bir av haline gelmelerine sebep oluyor. Bu tehlikelerden korunmak için dokuza kadar maymundan oluşan aile kümeleri halinde yaşıyorlar. Bu kümeler, ekseriyetle tek bir üreyen çiftten oluşuyor ve kalabalık olmaları tehlikeleri daha kolay fark etmelerini sağladığı için ormanda onları koruyor.
Dişi marmosetlerin gebelik müddeti yaklaşık 4,5 ay sürüyor ve ekseriyetle ikiz doğuruyorlar. Ailenin bu yeni üyeleriyle baba ve büyük kardeşler ilgileniyor ve yavruları sırtlarında taşıyarak bakımlarını üstleniyorlar.
Nesilleri tehlikede
Uluslararası Doğayı Muhafaza Birliği’ne (IUCN) nazaran, her iki parmak maymunu tipi de “Hassas” kategorisinde listeleniyor. Hatta kuzey pigme marmoset popülasyonunun, son üç kuşakta habitat kalitesindeki düşüş, ormansızlaşma ve direkt avlanma nedeniyle yüzde 30 oranında azaldığı düşünülüyor.
Türler için en büyük tehdit, madencilik, petrol çıkarımı ve palmiye yağı plantasyonları için yapılan orman tahribatı. Tıpkı vakitte yasa dışı evcil hayvan ticareti için de yakalanıyorlar. Bu durum, Amazon’un en küçük sakinlerinin geleceği için büyük bir tehlike haline geldi.
