NASA’nın Ay’a tekrar insan gönderme hayali olan Artemis programı tüm süratiyle yoluna devam etse de, perde gerisinde işler her vakit kusursuz ilerlemiyor. Mühendislik olağanüstüsü olarak görülen bu devasa misyonlar serisinde, astronotların Ay yüzeyindeki güvenliği ve konforu hala en büyük tartışma hususlarından biri.
Özellikle son periyotta ortaya çıkan teknik aksaklıklar ve ekipman tasarımlarındaki tercihler, Artemis II fırlatma hazırlıkları sürerken NASA’yı birtakım mecburî lakin riskli kararlar almaya itti. O denli ki, Artemis I misyonu sırasında Orion uzay aracının ısı kalkanında yaşanan beklenmedik aşınmalar, kurumun geri dönüş rotasında riskli bir güncelleme yapmasına yol açtı. Fakat asıl sürpriz, astronotların giyeceği yeni kuşak kıyafetlerde gizli.
Yarım asır sonra Ay tozuna basacak olan çağdaş çağın gezginleri, enteresan bir halde yarım asır evvelki meslektaşlarından çok daha ağır yükler taşıyacak. Axiom Space tarafından geliştirilen yeni AxEMU kıyafetleri, tasarım olağanüstüsü olarak sunulsa da “hantallık” konusunda Apollo vazifelerindeki efsanevi Armstrong kıyafetlerini geride bırakıyor. Dünya yer çekiminde yaklaşık 136 kilogramı bulan bu devasa zırhlar, Ay’ın düşük yer çekiminde bile önemli bir fizikî baskı yaratma potansiyeline sahip. “Düşük yer çekiminde zıplayarak ilerlerken yükün ne değeri var?” diye düşünenler olabilir; ancak tecrübeli astronotlar bu görüşe pek katılmıyor. Ay yürüyüşü yapmak, yalnızca boşlukta süzülmek değil, bedeni uç noktalara kadar zorlayan bir fizikî imtihan.
Maratondan daha güçlü bir deneyim
Eski astronot Kate Rubins’e nazaran Ay’da bir dış misyon yapmak, arka arda birkaç maraton koşmaya benziyor. Astronotlar uykusuzlukla uğraş ederken günde dokuz saate kadar bu kıyafetlerin içinde kalıyor ve her gün Ay yüzeyinde çalışıyor. Artemis III görevi için planlanan senaryoda rastgele bir araç bulunmayacağı gerçeği, durumu daha da zorlaştırıyor. Astronotlar tüm aletleri, numune kaplarını ve ağır hayat takviye sistemlerini kendi güçleriyle taşımak zorunda kalacak. Toplam yüke astronotun kendi kütlesi ve sırtındaki ağır hayat dayanak çantası da eklendiğinde, ortaya çıkan fizikî yük Ay’ın altıda bir oranındaki yer çekiminde dahi astronotu tükenme noktasına getirebilir.
Öte yandan, yeni kıyafetlerin hakkını teslim etmek gereken alanlar da var. AxEMU, astronotun yardım almadan tek başına giyebileceği geriden girişli bir dizayna sahip ve her beden tipine uyacak formda kişiselleştirilebiliyor. NASA ve geliştirici takım, bu kıyafetlerin bacak hareketlerini desteklediğini ve üst gövde hareket kabiliyetini artırdığını vurguluyor.
Ancak Apollo 17 astronotu Harrison Schmitt’in yıllar evvel lisana getirdiği “yarı yük, dört kat hareketlilik” ülküsünden epeyce uzak bir noktadayız. Hareket kabiliyeti artsa da kütlenin bu derece yükselmesi, astronotların Ay’daki dayanıklılığını nasıl etkileyecek şimdi kimse tam olarak kestiremiyor.
