Dünya dışı ömür alanları kurma yarışı sürat kazanırken, Ay’da vaktin nasıl ölçüleceği sorusu büyük bir mühendislik savaşına dönüştü. Çinli araştırmacılar, Ay ile Dünya ortasındaki saatleri senkronize etmek için tasarlanan dünyanın birinci ay vakit tutma yazılımını duyurdu.
“Lunar Time Ephemeris” (LTE440) ismi verilen bu araç, gelecekteki Ay kolonilerinin ve insansız uzay araçlarının inançla kullanabileceği kozmik bir sistem sunmayı amaçlıyor. Üstelik Çin, bu yazılımı tüm dünyanın kullanımına açarak Ay saatini düzenleyen birinci güç olduğunu sav ediyor.
Aslında Ay’da vaktin Dünya’dan farklı akması bir bilim kurgu fantezisi değil, Einstein’ın Genel Görelilik kuramına dayanan fizikî bir gerçeklik. Yerçekimi azaldıkça vaktin akışı hızlanıyor. Ay, Dünya’dan çok daha zayıf bir yerçekimine sahip olduğu için orada bulunan bir saat, her 24 saatte bir Dünya’daki saate nazaran 58 mikrosaniye ileri gidiyor. Birinci bakışta değersiz üzere duran bu ufacık fark, vakitle birikerek navigasyon sistemlerinde ve irtibat ağlarında devasa yanılgılara yol açabiliyor. Birkaç mikrosaniyelik kayma bile, Ay yüzeyine iniş yapmaya çalışan bir aracın gayeden kilometrelerce sapmasına neden haline gelebilir.
Bin yıllık hassasiyet: Geleceğin navigasyonu
Çinli bilim insanlarının geliştirdiği bu yeni yazılım, Ay’ın hareketlerini ve zayıf yerçekimi tesirlerini karmaşık algoritmalarla hesaplayarak vakit farkını anlık olarak düzeltiyor. Araştırma takımı, sistemin önümüzdeki bin yıl boyunca yüksek hassasiyetle çalışacağını öngörüyor. Bu da uzak gelecekteki vazifelerin hazırlık etabında manuel hesaplamalara duyulan muhtaçlığı büsbütün ortadan kaldırıyor. Şu anki vazifeler hala Dünya merkezli Atomik Saat sistemini (UTC) kullansa da, Ay trafiği ağırlaştıkça bu formülün yetersiz kalacağı açık.
Bu gelişme, ABD ile Çin ortasındaki yeni kuşak uzay yarışını da düzgünce kızıştırdı. Beyaz Saray daha evvel NASA’yı yıl sonuna kadar bir “Koordineli Ay Zamanı” oluşturmakla görevlendirmişti. Lakin Çin’in yazılımını erkenden piyasaya sürmesi, ABD’nin bu alandaki liderlik planlarını zora soktu.
Sadece devlet kurumları değil, Ay’da madencilik yahut turizm yapmayı planlayan özel şirketler de bu ortak vakit dilimine ihtiyaç duyuyor. Avrupa Uzay Ajansı da misal halde standart bir Ay saati geliştirmek için şirketlerle iş birliği arayışına girdi. Çin’in attığı bu adım değerli bir başlangıç olsa da, milletlerarası bir standart üzerinde uzlaşılana kadar Ay’daki “saat kaç?” sorusu bir müddet daha tartışılmaya devam edecek üzere görünüyor.
