İnsanlık tarihinin birinci göç yollarını düşündüğümüzde, çoğumuz Bering Kara Köprüsü’nü aklımıza getiririz. Bu kara köprüsü, eski insanların, son Buzul Çağı’nda Sibirya’dan Kuzey Amerika’ya geçmesini sağlayan kıymetli bir yoldu. Lakin, insanlığın erken periyot göçünü şekillendiren bir öteki kara kesimi daha olabilir. Bu defa, eski dünyanın doğusunda, Anadolu kıyılarında yer alıyor.
Bir Türk arkeolog takımı, bu mevzuda dikkat çeken bir keşfe imza attı. Ayvalık bölgesinde yapılan hafriyatlar sonucunda, bölgede eski vakitlere ilişkin 100’ün üzerinde taş eser ortaya çıkarıldı. Bu bulgular, Asya ve Avrupa ortasındaki kıyı yollarının, vaktinde doğal bir karasal köprü olarak fonksiyon gördüğünü gösteriyor. Şayet bu teori doğruysa, insan göçü tarihine dair daha evvel hiç keşfedilmemiş bir dönüm noktası gün yüzüne çıkmış olacak.
Cuma günü Island and Coastal Archaeology Dergisi’nde yayınlanan araştırma, Batı Anadolu’nun Ayvalık bölgesindeki Paleolitik potansiyeli inceledi. Araştırmacılar, “Bu çalışma, Pleistosen arkeolojisinde neredeyse hiç incelenmemiş olan Batı Anadolu bölgesinde Ayvalık’ın Paleolitik potansiyelini ortaya koyuyor. Bu bulgular, bölgedeki erken insan yerleşimlerinin belgelenmemiş izlerini gözler önüne seriyor” diyerek Ayvalık’ı, kuzeydoğu Ege’deki erken insan yayılımlarının araştırılmasında kıymetli bir merkez olarak işaret ediyor.
Paleolitik Periyot, yaklaşık 2.6 milyon yıl evvel başlayıp, 12.000 yıl evvel sona ermiş bir vakit dilimi olarak tanımlanıyor. Bu devir, insanlık tarihinin en eski çağlarını kapsarken, Pleistosen Periyodu ise jeolojik bir terim olarak birebir periyodu tabir ediyor. Buzul Çağı’nda, yani yaklaşık 120.000 yıl önceye kadar dünya farklı bir görünüme sahipti. O devirde deniz düzeyi hayli düşüktü ve büyük buzullar kıtaların bir kısmını kaplıyordu. Bugün Ayvalık’ın etrafında bulunan adalar ve yarımadalar, Anadolu ile Avrupa ortasında bir kara ilişkisinin bulunduğuna işaret ediyor.
Daha evvel bilinmeyen bir göç rotası
Şimdiye kadar bilim insanları, Homo sapiens’in çoğunlukla Doğu Akdeniz ve Balkanlar üzerinden Afrika’dan Avrupa’ya göç ettiğini düşünüyordu. Lakin Ayvalık’taki hafriyatlarda ortaya çıkan taş aletler, bu yerin geçmişte beşerler tarafından kullanıldığını kanıtlıyor. Araştırmacılar, buldukları Paleolitik el baltaları, satırlar ve Levallois yonga aletlerinin, bu bölgenin erken insan göç yollarının bir modülü olduğunu ileri sürüyor.
Hacettepe Üniversitesi’nden arkeolog Göknur Karahan, bulguların büyük kıymet taşıdığına dikkat çekerek, “Bu aletlerin Ayvalık’ta bulunması, bölgenin Afrika, Asya ve Avrupa’da yaygın olarak kullanılan teknolojik geleneklerle direkt temaslı olduğunu gösteriyor. Bu da bölgenin insan göçü tarihindeki rolünü tekrar düşünmemize yol açıyor” dedi.
Karahan, bu bulguları birinci defa elinde tutmanın hem duygusal hem de bilimsel açıdan çok özel bir tecrübe olduğunu tabir etti: “İlk aletleri keşfetmek, sahiden unutulmaz bir anıydı. Hem duygusal hem de ilham vericiydi.“
Ayvalık’taki bu bulgular, bölgedeki antik etrafın yine inşa edilmesi ve tarihlendirme çalışmalarıyla daha da derinlemesine incelenecek. Ege Denizi’nin tabanında yapılan eser aramaları ve stratigrafik hafriyatlar, bu teorilerin doğruluğunu test etmek için kritik ehemmiyete sahip. Şayet bu bulgular doğrulanırsa, insan göçü ve evrimi üzerine yazılacak yeni bir tarih sayfası açılacak üzere görünüyor.
