Bağdat’ın eteklerinde bulunan ve arkeoloji dünyasını on yıllardır meşgul eden “Bağdat Bataryası” hakkında yürütülen yeni bir araştırma, bu gizemli kil küpün sahiden de bir pil üzere çalışabileceğini tekrar gündeme taşıdı. Lakin bilim dünyası, bu düzeneğin bir batarya olarak kullanıldığına dair somut ispatların eksikliği nedeniyle hala temkinli bir duruş sergiliyor.

Yaklaşık 2 bin yaşında olduğu kestirim edilen bu antik eser, 1938 yılında Alman arkeolog Wilhelm König tarafından keşfedildiğinde, içindeki bakır silindire yerleştirilmiş demir çubukla herkesin dikkatini çekmişti. König’in “antik batarya” argümanı, çağdaş pillerin keşfinden tam 18 yüzyıl öncesine işaret ettiği için büyük bir tartışma başlattı.

Yıllar içinde yapılan pek çok deney, bu düzeneğin içine üzüm suyu yahut limon üzere asitli bir sıvı doldurulduğunda nitekim de elektrik üretebildiğini gösterdi. Tanınan bilim programları ve mühendisler, bu küplerin seri bağlandığında 4,5 volta kadar güç sağlayabildiğini kanıtladı. Alexander Bazes tarafından yürütülen son çalışma ise mevzuyu bir adım ileriye taşımış durumda.

Bazes, evvelki araştırmaların küpün dizaynındaki lehim kullanımı ve seramik yapının fonksiyonunu gözden kaçırdığını savunuyor. Ona nazaran bu düzenek, aslında iç içe geçmiş iki farklı hücreden oluşuyor ve tek başına 1,4 voltun üzerinde güç üretebiliyor. Bu ölçü, suyun elektrolizi yahut metallerin kaplanması üzere kimyasal tepkileri tetiklemek için pek kâfi.

Teknoloji mi, yoksa inanç aracı mı?

Eğer bu küpler hakikaten pil olarak kullanıldıysa, antik insanların bu enerjiyi ne hedefle kullandığı büyük bir merak konusu. Kimi uzmanlar metal kaplamacılığı yahut tedavi maksatlı kullanımı öne sürerken, British Museum’dan metalurji uzmanı Paul Craddock çok daha farklı bir teori sunuyor. Craddock’a nazaran, bu düzenekler tapınaklarda inananları etkilemek için kullanılan bir “mucize” aracı haline gelmiş olabilir. Bir ilah heykeline bağlanan bu piller, heykele dokunan şahsa hafif bir elektrik çarpması ve küçük mavi kıvılcımlar vererek, rahibin gücünü ve dinin otoritesini kanıtlamak için kullanılmış olabilir.

Ancak tüm bu başarılı deneyler, 2 bin yıl evvel bu teknolojinin bilindiği manasına gelmiyor. Bilim insanları, bir şeyin “mümkün olmasının” o devirde “gerçekten yapıldığına” dair kâfi delil olmadığını vurguluyor. Bölgede bu düzeneğe misal öteki hiçbir kalıntıya rastlanmaması ve antik devirden kalma elektrolizle kaplanmış yapıtların bulunmaması, batarya teorisini zayıflatıyor. Arkeologların büyük çoğunluğu, bu küpün aslında kutsal yazmaları yahut organik malzemeleri korumak için tasarlanmış kolay bir saklama kabı olduğuna inanıyor.

Maalesef, özgün küpün 2003 yılındaki Irak işgali sırasında yağmalanması, üzerinde daha derinlemesine inceleme yapılmasını artık imkansız hale getirmiş durumda…