İnsan vücudu yaşlanıyor; bu, kaçınılmaz bir gerçek. Fakat bedenimizin tüm kısımlarının tıpkı süratte yaşlanmadığını öğrenmek birçok kişi için şaşırtan olabilir. Yeni yayımlanan bir araştırma, kimi organlarımızın vakitle başkalarından çok daha süratli yıprandığını ortaya koyuyor. Bu da yaşlanmayı daha yeterli anlamak ve gelecekte bu sürece müdahale edebilmek ismine değerli ipuçları sunuyor.
Bu çalışma, yaşlanmayı birinci kere bedeni tek bir bütün olarak değil, organ organ ele alarak değerlendirmeyi amaçladı. Araştırmacılar, yaşlanmanın biyolojik izlerini taşıyan muhakkak proteinleri takip ederek, organlardaki değişimi 50 yıllık bir süreç içinde ayrıntılı biçimde tahlil etti. Bu sayede, yaşla birlikte bedende meydana gelen moleküler değişimlerin kapsamlı bir haritası çıkarıldı.
Elde edilen sonuçlar, yaşlanmanın besbelli tesirlerinin genellikle 50 yaş civarında görünür hale geldiğini gösteriyor. Lakin yaklaşık 30 yaşında başlayan ve birçok sistemi etkileyen bir yaşlanma sistemi da gözlemlendi. Enteresan bir formda, kimi organlar bu sürece başkalarından çok daha erken dahil oluyor.
Araştırmada en dikkat cazip bulgu, aortun yaşlanma sürecinde oynadığı rol oldu. Bedenin ana atardamarı olan bu organ, ömür boyunca en besbelli ve daima değişimi gösteren yapı olarak öne çıktı. 30 yaş civarında bile, aorttaki birtakım protein seviyelerinin önemli oranda değişmeye başladığı görüldü. Birebir periyotta benzeri değişimlerin dalak ve adrenal bez üzere organlarda da başladığı tespit edildi. Bilhassa adrenal bezdeki değişiklikler, bedendeki hormonal istikrarın bozulmasının sistemik yaşlanmayı tetikleyen temel süreçlerden biri olabileceğini düşündürüyor.
Araştırmacılara nazaran, yaşlanma süreci yalnızca hücrelerin yıpranmasıyla hudutlu değil. Kimi organlar, tıpkı birer sinyal verici üzere davranarak, öteki sistemleri de etkileyebiliyor. Çin Bilimler Akademisi’nden Profesör Guang-Hui Liu, bu durumu şöyle özetliyor: “Kan damarları sadece kolay borular değil; birebir vakitte yaşlanmanın en erken başladığı yapılar. Üstelik sadece kendileri etkilenmekle kalmıyor, salgıladıkları proteinlerle öbür organları da yaşlandırma sürecine dahil ediyorlar.”
Bu bağlamda öne çıkan proteinlerden biri de GAS6. Aort üzere kan damarları tarafından salgılanan bu protein, sırf yaşlanmayı haber vermekle kalmıyor; birebir vakitte sürecin hızlanmasında da rol oynuyor. Araştırmacılar, bu cins proteinlerin izini sürmenin, gelecekte yaşlanmanın biyolojik tesirlerini yavaşlatmak için yeni yollar açabileceğini belirtiyor.
Araştırmanın bir öbür kıymetli tarafı, organlar ortası irtibatın yalnızca mekanik değil, aynı vakitte biyokimyasal seviyede gerçekleştiğini göstermesi. Profesör Liu’ya göre, bu yaklaşım yaşlanma araştırmalarına yeni bir perspektif kazandırıyor: “Organları tek tek incelemek kâfi değil. Asıl kıymetli olan, bu organların birbirleriyle nasıl haberleştikleri ve bu bağlantıda hangi biyolojik sinyallerin rol oynadığı.”
Araştırma, bilhassa birtakım organların yaşlanma sürecinde daha belirleyici roller üstlendiğini ortaya koyuyor. Bu organlar üzerinden yapılacak müdahalelerin, sistem genelindeki yaşlanma suratını etkileyebileceği düşünülüyor. Böylelikle, ilerleyen yaşlarda artan kronik hastalık riskleri de erken evrede azaltılabilir.
Bu dikkat cazip çalışma, yaşlanma sürecine dair bildiklerimizi sorgulatıyor ve gelecekte sağlıklı yaşlanma amacıyla yürütülecek araştırmalar için değerli bir yer hazırlıyor.
Araştırmanın ayrıntıları, Cell mecmuasında yayımlandı.
