İnsanlık tarihinin derinliklerinde, bedenimizin işleyişini büsbütün değiştiren sessiz bir kayıp yaşandı. Yaklaşık 20 ila 29 milyon yıl evvel cetlerimiz, metabolizmanın atık eseri olan ürik asidi parçalamaya yarayan “ürikaz” isimli bir enzimi üretme yeteneğini kaybetti.
Bilim insanları bu genetik kaybın, o periyotta meyve şekerini yağa dönüştürerek kıtlık vakitlerinde hayatta kalmamızı sağlayan bir avantaj olduğunu düşünüyor. Fakat o gün bizi kurtaran bu enzimin kaybolması, bugün çağdaş dünyada gut hastalığından yüksek tansiyona, kalp rahatsızlıklarından karaciğer yağlanmasına kadar pek çok sorunun temel kaynağı haline geldi. Georgia State Üniversitesi’nden bir küme araştırmacı, CRISPR-Cas9 gen düzenleme teknolojisini kullanarak bu antik geni laboratuvarda yine hayata döndürmeyi başardı.
Biyoloji profesörü Eric Gaucher liderliğindeki araştırma takımı, insanlık tarihinden silinen bu enzimi laboratuvar ortamında tekrar kurguladı. CRISPR teknolojisiyle insan karaciğer hücrelerine yerleştirilen antik gen, güya hiç yok olmamış üzere çalıştı ve hücreler ürikaz üretmeye ve biriken ürik asidi parçalamaya başladı. Deneyin en heyecan verici kısmı ise, bu hücrelerin fruktoza (meyve şekeri) maruz kaldığında olağan insan hücrelerinin tersine yağa dönüşmemesi oldu. Yani bu antik müdahale, bedenin milyonlarca yıl evvelki doğal metabolik yolunu geri yükleyerek çağdaş hastalıkların önüne geçebilecek bir bariyer oluşturdu.
Laboratuvar kaplarından gerçek tedaviye doğru
Bilim insanları yalnızca kolay hücre kültürleriyle yetinmeyip, gerçek bir insan organı üzere davranan üç boyutlu küçük karaciğer dokuları üzerinde de testler yaptı. Bu “minyatür organlarda” da sonuç değişmedi ve ürik asit düzeyleri düşerken, yağ birikimi engellendi. Bu muvaffakiyet, yalnızca eklem ağrılarıyla boğuşan gut hastaları için değil, yüksek ürik asit düzeyleriyle kontaklı kronik böbrek yetmezliği ve metabolik sendrom yaşayan milyonlarca kişi için de yeni bir umut kapısı aralıyor. Bedenimizdeki birikmiş yükü temizlemek için evrimsel geçmişimizden gelen bu “yama”, yaşlanma sürecini yavaşlatabilecek bir potansiyele bile sahip olabilir.
Elbette şimdi yolun başında olduğumuzu ve bu tedavinin şu an yalnızca laboratuvar ortamında gerçekleştiğini belirtmek lazım. İnsanlar üzerinde şimdi bir deneme yapılmadı lakin araştırma grubu şimdiden bir sonraki kademe olan hayvan testleri için hazırlıklara başladı ve kimi koronavirüs aşılarında kullanılan nanoparçacık teknolojisiyle bu geni bedene taşımayı planlıyorlar. Şayet fareler üzerindeki çalışmalar başarılı olursa, daha kapsamlı ve dikkatli bir halde tasarlanan insan deneylerine geçilecek.
Önümüzdeki süreçte araştırmacıların en büyük sınavı, bu genin uzun vadede bedende nasıl reaksiyon vereceğini ve bağışıklık sistemini tetikleyip tetiklemeyeceğini kanıtlamak olacak. Genin kararlı bir formda çalışması ve yalnızca hedeflenen hücrelere inançlı bir formda ulaşması gerekiyor. Bu yol biraz uzun ve zahmetli görünse de, sonuçta çağdaş tıbbın çaresiz kaldığı birçok kronik rahatsızlığın tahlili, milyonlarca yıl evvel tavan ortasına kaldırdığımız o eski genlerde gizli duruyor.
