Biyoloji derslerinde hepimize, görme, işitme, koklama, tatma ve dokunmadan oluşan beş temel duyumuz olduğu öğretildi. Lakin çağdaş bilim, bu klasik bilginin aslında buzdağının yalnızca görünen kısmı olduğunu söylüyor.
Londra Üniversitesi İdeoloji Enstitüsü Yöneticisi Profesör Barry Smith, insanın sahip olduğu duyuların sayısının aslında 22 ile 33 ortasında değiştiğini savunuyor. Aristo’nun beş duyu teorisinin, Dünya’nın beş elementten oluştuğu inancı kadar eskidiğini belirten Smith, algılarımızın sandığımızdan çok daha karmaşık ve birbirine geçmiş bir yapıda olduğunu vurguluyor.
Profesör Smith’e göre yaşadığımız çabucak her tecrübe aslında “çok duyulu” bir süreçten geçiyor. Bir şampuanın kokusu, saçınızın yumuşaklığını nasıl algıladığınızı direkt etkileyebiliyor. Örneğin gül kokulu bir şampuan, saçlarınızın daha ipeksi olduğu hissini yaratıyor. Ya da az yağlı bir yoğurdun içine eklenen yanlışsız aromalar, damakta daha ağır ve güçlü bir kıvam hissi uyandırıyor. Bu durum, duyularımızın birbirinden bağımsız çalışmadığını, bilakis sürekli bir iş birliği içinde dünyayı bize çeviri ettiğini gösteriyor. Bilhassa ağızdaki koku moleküllerinin geniz yoluna yükselmesi ve sıvının akışkanlığıyla birleşmesi, tat alma dediğimiz olayın yalnızca lisanla hudutlu kalmadığının en büyük ispatı haline geldi.
Vücudun iç sesi ve bilinmeyen alıcılar
Bu yeni duyu haritasında “propriyosepsiyon” ve “interosepsiyon” üzere pek çok kişinin ismini bile duymadığı kavramlar başrolü oynuyor. Propriyosepsiyon, bakmanıza gerek kalmadan kolunuzun yahut bacağınızın nerede olduğunu bilmenizi sağlıyor. İnterosepsiyon ise hudut sisteminin bedenin içinden gelen fizyolojik sinyalleri daima yorumladığı, hayati lakin az bilinen bir süreci temsil ediyor. Beynimiz bu sayede ne vakit nefes alacağını biliyor, tansiyonun düştüğünü fark ediyor yahut bir enfeksiyonla savaştığımızı anlıyor. Yani aslında iç organlarımızın durumu da başlı başına devasa bir duyu ağı oluşturuyor.
Tatma duyusuna daha yakından baktığımızda ise durum yeterlice ilginçleşiyor. Bir meyveyi yediğimizde aldığımız o eşsiz lezzet, aslında lisanımızın değil, burnumuzun ve dokunma duyumuzun bir yapıtı olarak ortaya çıkıyor. Lisanımızdaki reseptörler yalnızca tuzlu, tatlı, ekşi, acı ve umami tatlarını algılayabiliyor.
Peki, bir çileğin yahut kavunun tadını nasıl ayırt ediyoruz? Lisanımızda “çilek reseptörü” bulunmadığına nazaran, bu lezzetleri algılamamızı sağlayan asıl güç, lisan ve burun ortasındaki muazzam ahenkten geliyor. Smith, bu karmaşık sistemin bizi korkutmak yerine hayran bırakması gerektiğini savunuyor. Dışarıda yürürken yahut bir yemek yerken duyularınızın nasıl bir senfoni üzere birlikte çalıştığını fark etmek, dünyayı algılama biçiminizi büsbütün değiştirebilir.
