İnsan algısının sonları, bilim insanlarının “uzaktan dokunma” ismini verdiği yeni bir duyuyu keşfetmesiyle genişliyor. Görme, işitme, tat alma, koklama ve dokunmanın ötesinde, bu yeni duyu, katı bir cisme fizikî olarak temas etmeden, onu çevreleyen taneli, granüler materyalin içine gömülü objeleri tespit etme yeteneği olarak tanımlanıyor.
Londra Queen Mary Üniversitesi’nden Elisabetta Versace liderliğindeki bir takım, bu duyunun birinci kere insanlarda incelendiğini ve algısal dünyamızı kökten değiştirdiğini belirtiyor. Bu yetenek, tabiatta birtakım kıyı kuşlarının gagalarıyla kumu yoklayarak avlarını bulmasını sağlayan düzeneğe benzetilebilir. Kuşlar, avın varlığını işaret eden basınç ve titreşim ipuçlarını kullanarak kumun altında saklanan yiyecekleri tespit edebiliyor.
Yapılan bir dizi deney, bu sıra dışı yeteneğin insanlarda da var olduğunu kanıtladı. Gönüllülere, kumun altına saklanmış objeleri yalnızca parmak uçlarını kullanarak tespit etme misyonu verildi. Sonuçlar şaşırtıcıydı: Gönüllüler, önlerinde önemli ölçüde kum olmasına karşın, dört denemeden neredeyse üçünde objeleri muvaffakiyetle buldular.
Konuyla ilgili sunulacak bir konferans yazısına nazaran, beşerler kumun 2,72 inç (yaklaşık 6,9 cm) uzağındaki objeleri %70,7 hassasiyetle tespit edebildi. Bu, görünüşte imkansız bir sonuç, çünkü bir katı cismin varlığını işaret eden tüm ipuçları, onu çevreleyen kumdaki mikroskobik yer değiştirmelerin algılanmasından geliyor. Matematik ve teorik fizik kullanılarak yapılan hesaplamalar, bu küçük bozulmaların teorik olarak yalnızca bir milimetre uzağa ulaşabileceğini gösterirken, deney sonuçları insan algısının çok daha uzağa eriştiğini gösterdi.
Sadece “yeni bir duyumuz var” konusu değil
Bu keşfin tesiri, “yeni bir duyumuz var” demekten çok daha öteye uzanıyor. Fizikî temas yahut görüşün yetersiz kaldığı durumlarda, bu yeteneğin birçok pratik uygulaması olabilir. Örneğin, arkeolojik yapıtların hasar görmeden bulunması yahut Mars toprağı ya da okyanus tabanları üzere kumlu yerlerin keşfedilmesi bu uygulamalar ortasında yer alıyor.
Ancak muhtemelen bu çeşit misyonların birçoğunda insanlardan çok robotlara gereksinim duyulacak. Grup, bu nedenle ikinci bir deney yaparak, insan muvaffakiyetini robotik sistemlerde taklit etmeye çalıştı. Araştırmacılar, bu gayeyle Uzun Kısa Periyodik Bellek (LSTM) algoritması kullanılarak eğitilmiş bir robotik dokunsal sensör geliştirdi.
Robotlar beşerler kadar isabetli değildi; yalnızca %40’lık bir hassasiyet oranına ulaşabildiler. Lakin menzil konusunda etli meslektaşlarından daha uygundular ve ortalama 6 santimetre uzaklıktan objeleri tespit edebiliyorlardı ve takım, bu hissin 7,1 santimetreye kadar çıkabildiğini düşünüyor.
University College London’dan Robotik ve Yapay Zeka Doçenti Lorenzo Jamone, bu araştırmayı bilhassa heyecan verici kılan şeyin, insan ve robotik çalışmalarının birbirini nasıl beslediği olduğunu belirtti. Jamone, “Bu, psikoloji, robotik ve yapay zekanın nasıl bir ortaya gelebileceğinin şahane bir örneği” diyerek disiplinler ortası iş birliğinin hem temel bilimsel keşifleri hem de teknolojik yenilikleri tetiklediğini vurguladı.
