Evcil hayvan sahiplerinin uzun vakittir hissettiği lakin bilim dünyasında tartışılan gerçek, yeni bir araştırmayla somut bir yere oturdu. Yapılan çalışma, bir köpeği, kediyi yahut öbür bir mesken arkadaşını kaybetmenin yarattığı acının, birçok vakit bir aile üyesini kaybetmekle muadil olduğunu gösteriyor.
İrlanda’daki Maynooth Üniversitesi’nden psikologların yürüttüğü araştırma, evcil hayvan vefatının yalnızca hüzünlü bir veda olmadığını, birtakım durumlarda tıbbi olarak tanınan ciddi bir yas bozukluğuna yol açtığını gösteriyor. İngiltere’de yaklaşık bin kişi üzerinde yapılan bu çalışma, iştirakçilerin beşte birinden fazlasının bir hayvanın mevtini, bir insanın vefatından daha sarsıcı bulduğunu ortaya koyuyor.
Bu noktada karşımıza çıkan en kıymetli kavram “Uzatılmış Yas Bozukluğu” (PGD) olarak isimlendiriliyor. Dünya Sıhhat Örgütü tarafından 2018 yılında resmen tanımlanan bu psikiyatrik durum, kişinin kaybın akabinde olağandan çok daha derin ve uzun müddetli bir acı yaşamasıyla karakterize ediliyor. Lakin mevcut kurallara nazaran, bu teşhisin konulabilmesi için kaybedilen canlının kesinlikle bir “insan” olması kuralı aranıyor. Araştırmacılar ise bu sınırlamanın değişmesi gerektiğini savunuyor ve dataların, yas semptomlarının ölen canlı cinsinden bağımsız olarak birebir formda ortaya çıktığını açıkça gösterdiğini belirtiyor.
Kaybın çeşidi değil, bağın gücü önemli
Dr. Philip Hyland liderliğindeki grup, 975 iştirakçinin farklı yas tecrübelerini incelediğinde şaşırtan benzerliklerle karşılaştı. Evcil hayvanını kaybedenlerin yüzde 7,5’i, klinik olarak PGD teşhisi alabilecek seviyede ağır belirtiler sergiliyor. Bu oran, yakın bir arkadaşını (yüzde 7,8) kaybedenlerin yaşadığı travma oranlarıyla neredeyse birebir düzeydeyken, kardeşini (yüzde 8,9) yahut kuzen, amca yahut dede üzere bir akrabasını (%8,3) ve hatta eşini (%9,1) kaybedenlerin kayıplarıyla kıyaslandığında bile benzeri bir yıkıcılığa sahip olduğunu gösteriyor. Datalara nazaran yalnızca anne-baba (%11,2) ve evlat (%21,3) kaybı, evcil hayvan kaybından bariz biçimde daha yüksek bir acı düzeyine işaret ediyor.
Peki, bilim dünyası bu gerçeği kabul etmekte neden bu kadar utangaç davranıyor? Dr. Hyland’a göre bunun altında yatan temel neden, evcil hayvan yasını “ciddiyetsiz” görülme kaygısıyla klinik literatüre sokmak istememek olabilir. Bir başka sebep ise insanın beşere duyduğu bağın eşsiz olduğuna dair kökleşmiş inançlar olabilir. Lakin çalışma, bu bağın cinsler ortasında da tıpkı derinlikte kurulabildiğini açıkça gösteriyor.
Uzmanlar, tıbbi teşhis kriterlerinin evcil hayvanları da kapsayacak halde genişletilmesi için davette bulunuyor. Bu adım atıldığında, sadık dostlarını kaybeden ve bu yüzden hayatı altüst olan şahısların muhtaçlık duydukları profesyonel yardıma ulaşmaları çok daha kolay bir hale gelebilir.
