Doğanın kendi döngüsü içinde bir ormanın oluşması yüzyıllar alabilir. Endüstrileşmenin ve betonlaşmanın sürat kazandığı günümüzde ise insanlığın bu kadar bekleyecek vakti kalmadı. Neyse ki yeşil alanları çok daha kısa müddette yeryüzüne kazandırmanın farklı bir yolu var.
Temelleri 1970’li yıllarda Japon botanikçi Akira Miyawaki tarafından atılan bir dikim tekniği, klâsik ağaçlandırma algısını tamemen değiştiriyor. İlhamını Şinto tapınaklarındaki bitki örtüsünden alan bu konsept, günümüzde global etraf hareketlerinin ve metropolleri yeşillendirmek isteyen toplulukların en dinamik araçlarından biri haline gelmiş durumda. Cep ormanı olarak isimlendirilen bu küçük vahalarda, tabiatın olağan suratı yapay bir müdahale olmadan, bitkilerin kendi iç rekabetiyle artırılıyor.
Sistem, alışılagelmiş ağaç dikme kurallarının tam tersine, oldukça dar bir alana çok sayıda fidan yerleştirilmesi prensibine dayanıyor. Metrekare başına üç ila beş fidanın konumlandırıldığı bu ağır yerleşim, dışarıdan bakıldığında bitkilerin birbirini boğacağı hissini uyandırabilir. Lakin buradaki ekolojik mantık büsbütün farklı bir hedefe hizmet ediyor. Yan yana sıkışan genç fidanlar; su, besin ve en değerlisi hayatta kalmalarını sağlayan güneş ışığına ulaşabilmek için amansız bir yarışa girişiyor.
Bu doğal rekabet, ağaçların olağandan çok daha süratli bir halde uzunluk atmasını tetikliyor. Üstelik dikilecek bitkiler seçilirken büsbütün o bölgenin iklimine ve toprağına ilişkin lokal tipler tercih ediliyor. Sonuçta ortaya, dışarıdan hiçbir müdahaleye muhtaçlık duymayan, birbiriyle tam uyumlu ve güçlü bir mikro ekosistem çıkıyor.
Bu küçük alanların heyetim basamağı ise sözün tam manasıyla bir laboratuvar titizliği gerekli. Dikimden evvel toprak, doğal ormanlardan getirilen organik gereçler, saman ve hayvansal gübrelerle harmanlanarak zenginleştirilir. Maksat, fidan köklerinin suyu ve besini en verimli biçimde emmesini sağlayacak mantar ağları ile faydalı bakterileri canlandırmaktır. Fidanlar toprağa verildikten sonraki birinci üç yıl boyunca alan nizamlı sulanır ve yabani otlardan arındırılır. Topraktan sökülen bu otlar dışarı atılmaz, nemi muhafazası için fidanların tabanına serilir. Üç yılın bitiminde ise insan eli alandan büsbütün çekilir. Kendi mukadderatına terk edilen tabiat, olağanda asırlar sürecek gelişimini 20-30 yıl üzere kısa bir müddette tamamlayarak gür bir yeşil alana dönüşür.
Bilimsel kuşkular ve data yetersizliği tartışmaları
Amerika Birleşik Devletleri’nden Hindistan’a, İngiltere’den Ürdün’e kadar pek çok ülkede kentleri rehabilite etmek için kullanılan bu metot hakkında birtakım büyük tezler da mevcut. Bu cep ormanlarının olağan ağaçlandırma çalışmalarına kıyasla 10 kat daha süratli büyüdüğü ve karbon salınımını çok daha yüksek bir randımanla hapsettiği öne sürülüyor. Buna rağmen akademik çevreler bu mucizevi sonuçlara kuşkuyla yaklaşıyor. Journal of Applied Ecology mecmuasında yayımlanan kapsamlı bir makale, bu teknik üzerine yapılan araştırmaların birçoklarında önemli data zayıflıkları olduğunu ortaya koydu. İncelenen 50’den fazla bilimsel evrakın yalnızca yüzde 41inde ölçülebilir datalara rastlanırken, denetimli deney kümeleriyle karşılaştırma yapan çalışmaların oranı yüzde 33’te kaldı.
Kimi eleştirmenler ise bu sistemin, etrafa verdikleri ziyanı makyajlamak isteyen büyük şirketler tarafından bir halkla ilgiler materyali haline getirildiğini savunuyor. Tüm bu akademik kuşkulara ve ticari korkulara karşın, cep ormanlarının tabiata katkısını göz gerisi etmemek lazım. Mahallî ekosistemi muhafazası, insanları ortak bir gaye etrafında toplaması ve gezegene yeni ağaçlar kazandırması, bu tekniği her şartta desteklenmeye paha bir etraf projesi yapıyor.
