Saçların erken yahut ileri yaşta beyazlaması ekseriyetle yaşlanmanın kaçınılmaz ve bazen rahatsız edici bir yan tesiri olarak kabul edilir. Lakin bilim dünyasından gelen yeni bir araştırma, bu biyolojik sürecin aslında göründüğünden çok daha değerli bir vazifeye hizmet edebileceğini gösteriyor: Bedeni kanser riskine karşı koruyan doğal bir savunma mekanizması…

Tokyo Üniversitesi liderliğinde gerçekleştirilen ve Nature Cell Biology’de yayımlanan bu çalışmada, araştırmacılar laboratuvar ortamında fareler üzerinde çalışarak, bir cins kök hücrenin (Melanosit Kök Hücreleri) DNA hasarına nasıl reaksiyon verdiğini incelediler. Elde edilen bulgular, saç beyazlaması ile tehlikeli bir cilt kanseri çeşidi olan melanom ortasında daha evvel düşünülenden farklı bir ilgi olabileceğini ortaya çıkardı.

Hücrelerimiz, hem yaşlanma sürecini hızlandıran hem de kanser oluşumuna taban hazırlayan DNA hasarlarıyla daima çaba eder. Bilim insanları uzun müddettir, hasarlı kök hücrelerin uzun vadede doku sıhhatimizi nasıl etkilediğini ve bu hasarın sonuçlarının neler olduğunu anlamaya çalışıyor.

Saça ve cilde rengini veren pigmentleri üreten olgun melanositleri oluşturan kök hücrelere “Melanosit Kök Hücreleri” (MKH’ler) ismi verilir. Bu MKH’ler, olağanda kıl köklerinde olgunlaşmamış öncüller (melanoblastlar) biçiminde yaşar ve nizamlı olarak pigmentasyonun devamını sağlarlar.

Araştırmacılar, bu MKH’lerin DNA’daki kritik çift sarmallı kırılmalar üzere önemli hasarlarla karşılaştığında nasıl davrandığını gözlemledi. Sonuç şuydu: Hasarlı MKH’ler, “seno-farklılaşma” ismi verilen bir süreçle kalıcı olarak farklılaştı, yani misyonunu bırakıp sistemi terk etti. Bu tükenme süreci, direkt saçların grileşmesine yol açıyor.

Ancak durum, kök hücre kanserojenlerle temas ettiğinde değişiyor. Çalışma, bu tip kimyasallarla karşılaşıldığında, MKH’lerin kendini yenileme ve denetimsizce çoğalma yeteneklerini koruduğunu gösterdi. Yani DNA hasarına karşın seno-farklılaşmadan kaçınıyorlar. Tokyo Üniversitesi’nden yapılan açıklamaya nazaran, bu durum hasarlı MKH’leri adeta “tümör eğilimli bir kadere” gerçek itiyor.

Çalışmanın baş müellifi ve biyolog olan Emi Nishimura, bu bulguları şu sözlerle özetledi: “Bu datalar, birebir kök hücre popülasyonunun maruz kaldığı gerilimin tipine ve çevresel sinyallere bağlı olarak tükenme (beyazlama) yahut yayılma (kanser riski) üzere zıt sonuçlar gösterebileceğini ortaya koyuyor.” Nishimura’ya nazaran, bu durum saç beyazlaması ve melanomun birbirinden bağımsız olaylar değil, kök hücrelerin gerilime verdiği farklı reaksiyonların sonucu olduğunu gösteriyor.

Koruyucu bir düzenek mı?

Başka bir deyişle, Melanosit Kök Hücreleri önemli DNA hasarına iki yoldan biriyle reaksiyon veriyor: Ya farklılaşarak misyonu bırakıyor ve grileşmeye neden oluyor (koruyucu yol), ya da bölünmeye devam ederek hasarlı hücrelerin kalıcılaşmasına ve potansiyel olarak tümör oluşumuna yol açıyor.

Araştırmacılar, çalışmalarının direkt grileşen saçların kanseri önlediği manasına gelmediğini vurgulasa da, seno-farklılaşmanın gerilimle tetiklenen ve ziyanlı hücreleri ortadan kaldırmayı amaçlayan esirgeyici bir sistem olduğunu güçlü bir halde öne sürüyorlar. Fareler üzerinde yapılan deneyler, bu farklılaşma ve tükenmenin melanomdan müdafaada tesirli olduğunu gösterdi.

Bu durumda, bir sonraki sefer aynada gördüğünüz beyaz bir tel sizi rahatsız ettiğinde, bunun bedeninizin sizi daha büyük bir riskten korumak için devreye soktuğu doğal bir “tahliye” sistemi olabileceği kanısı aklınızın bir köşesinde bulunsun…