Tat alma duyumuzla ilgili yıllardır okul sıralarında öğretilen, ders kitaplarını süsleyen o meşhur “dil haritası” aslında koca bir yanılgıdan ibaretmiş. Pek çoğumuz lisanın ucunun tatlıyı, yanlarının tuzluyu ve ekşiyi, ardının ise acıyı algıladığına dair renkli şemaları hala hatırlıyoruz. Lakin bilimsel gerçekler, lisanımızın sandığımızdan çok daha yetenekli ve karmaşık bir yapıya sahip olduğunu ortaya koyuyor.

Dilin her bir noktası aslında tüm temel tatları algılayabiliyor. Yani tatlı bir yiyeceği lisanınızın neresine değdirirseniz değdirin, o lezzeti almanızda hiçbir mani bulunmuyor. Bu yanlış bilginin bu kadar uzun mühlet sarsılmadan kalması aslında hayli şaşırtan. Doğruluğunu denetim etmek için laboratuvar ortamına bile gerek yok; yalnızca bir kesim tuz ve kendi lisanınız kâfi.

Klasik haritaya nazaran lisanın art kısmının tuz algılamaması gerekiyor, lakin oraya biraz tuz koyduğunuzda tadı pek net bir biçimde alabiliyorsunuz. Tıpkı durum başka tatlar için de geçerli. Tat reseptörleri, yani o minik alıcılar, lisanın her yanına yayılmış durumda. Hatta yalnızca lisanımızda değil, damağımızda ve yutağımızda bile tat alma yeteneği bulunuyor.

Bir çeviri kusuru nasıl bilimsel gerçek haline geldi?

Peki, tüm dünyanın kabul ettiği bu büyük kusur nasıl ortaya çıktı? Her şey, 1901 yılında Alman bilim insanı Dirk P. Hänig tarafından kaleme alınan bir makalenin, 1942 yılında Harvardlı psikolog Edwin Boring tarafından İngilizceye yanılgılı yahut eksik bir formda çevrilmesiyle başladı. Hänig aslında lisanın farklı bölgelerinin kimi tatlara karşı başka bölgelerden “biraz daha fazla” hassas olduğunu anlatmaya çalışıyordu. Fakat Boring’in hazırladığı grafikler ve yaptığı kolaylaştırmalar, bu ince ayrımı büsbütün ortadan kaldırdı. Boring’in çalışmasını referans alan başka müellifler da hassasiyetin düşük olduğu yerlerde tat almanın hiç olmadığını, yüksek olduğu yerlerin ise o tada özel olduğunu varsaydı.

Böylece lisanın ucuna “tatlı“, ardına “acı” etiketi yapıştırıldı ve bu yanlışlı model on yıllarca biyoloji derslerinin vazgeçilmezi oldu. Yeni araştırmalar ise tat reseptörlerinin lisan yüzeyine bireyden bireye değişen, kendine has bir sistemde dağıldığını gösteriyor. Yani muhakkak bir bölgenin tek bir tada hapsolması kelam konusu değil.

Kısacası hassasiyet oranları bölgeden bölgeye çok küçük farklar gösterse de, bir lezzetin ağzınıza girmesi onu her noktada hissetmeniz için kâfi.