Dünya’dan sadece 40 ışık yılı uzaklıkta bulunan TRAPPIST-1 sistemi, uzun müddettir gökbilimcilerin yakından takip ettiği bir amaç. Sistemde, soğuk bir kırmızı cüce yıldızın yörüngesinde dönen yedi adet Dünya boyutunda gezegen bulunuyor. Bu gezegenlerden üçü, yüzey sıcaklıkları açısından sıvı su barındırma ihtimali olan yaşanabilir bölgede yer alıyor. Fakat yapılan yeni müşahedeler, bu umut vadeden sistemle ilgili beklentileri bir kere daha suya düşürmüş durumda.
Bugüne kadar yapılan tahliller, bu yıldızın etrafındaki bir gezegende Dünya gibisi atmosferin bulunabileceğini gösteriyordu. Son datalar ise TRAPPIST-1 d isimli gezegenin bekleneni veremediğini ortaya koydu.
Dünya’daki atmosfer, gezegenimizi ziyanlı radyasyondan koruyan ve sıvı suyun varlığını mümkün kılan en kıymetli etkenlerden biri. Bu nedenle öteki bir gezegende ömür ihtimalini araştırırken, atmosferin varlığı belirleyici ögelerden biri kabul ediliyor.
James Webb Uzay Teleskobu’nu (JWST) kullanan araştırmacılar, TRAPPIST-1 sistemindeki bilhassa yıldıza yakın olan birinci üç gezegeni mercek altına aldı. Birinci olarak, yıldıza en yakın gezegen olan TRAPPIST-1 b’nin rastgele bir atmosfer barındırmadığı tespit edildi. Daha sonra ikinci gezegen TRAPPIST-1 c’nin de ya atmosferinin olmadığı ya da lakin Mars gibisi çok ince bir yapıya sahip olabileceği anlaşıldı. Son olarak yaşanabilir bölgenin iç hududunda yer alan TRAPPIST-1 d ile ilgili müşahedeler tamamlandı. Sonuç tekrar hayal kırıklığı oldu: Atmosfere dair bariz bir iz bulunamadı.
Araştırmayı yürüten takım, TRAPPIST-1 d’nin ne Dünya’nın bir ikizi ne de uzaktan akrabası olamayacağını söylüyor. Gezegenin etrafında su, metan ya da karbondioksit üzere bileşenlere dair rastgele bir emareye rastlanmadı. Araştırmacılar, gezegenin büyük ihtimalle hiç atmosferi olmadığını düşünüyor. Lakin farklı senaryolar da tümüyle dışlanmış değil.
Çalışmanın başyazarı Caroline Piaulet-Ghorayeb’e nazaran, gezegenin Mars’ta olduğu üzere son derece ince bir atmosferi olabilir ya da tıpkı Venüs’te görüldüğü üzere, ağır ve yüksek irtifalı bulutlar nedeniyle atmosferik işaretler tespit edilemiyor olabilir. Elbette bir başka ihtimal de, TRAPPIST-1 d’nin büsbütün çıplak, atmosferden mahrum bir kaya modülü olması.
Yıldızına çok yakın, atmosferini korumak zor
TRAPPIST-1 sistemindeki gezegenler, yıldızlarının etrafında epeyce yakın bir yörüngede dönüyor. TRAPPIST-1 d örneğin, Güneş’e olan uzaklığımızın sadece yüzde 2’si kadar bir aralıkta yer alıyor. Bu kadar yakın olmak, yıldızdan gelen radyasyonun tesirini artırıyor ve gezegenlerin atmosferlerini müdafaasını önemli biçimde zorlaştırıyor.
Yine de sistemdeki tüm umutlar tükenmiş değil. TRAPPIST-1’in daha dışta yer alan gezegenleri, yani e, f ve g, hala yaşanabilir bölgede kabul ediliyor. TRAPPIST-1 h ise çok daha soğuk olmasına karşın araştırmacıların radarında kalmaya devam ediyor. Piaulet-Ghorayeb’e nazaran, TRAPPIST-1 d’de net bir atmosfer izi bulunamamış olsa da öteki gezegenler hala su ve farklı atmosferik bileşenleri barındırıyor olabilir.
Gezegenlerin atmosferlerini incelemek için araştırmacılar, bu gökcisimlerinin yıldızlarının önünden geçmesini ve bu sırada yıldız ışığının atmosferden süzülmesini bekliyor. Fakat sistemin dış kısımlarındaki gezegenler hem daha soğuk hem de daha sönük olduğu için, JWST üzere gelişmiş teleskoplarla bile tespit yapabilmek ismine çok sayıda müşahede gerekiyor.
