18 yaşındaki lise öğrencisi Matteo Paz, NASA’nın emekliye ayrılan vazifelerinden elde edilen eski bilgileri kullanarak uzayın derinliklerinde bâtın kalmış tam 1,5 milyon yeni objeyi gün yüzüne çıkardı. Caltech Gezegen Bulucu Akademisi’nde staj yaparken başladığı bu çalışma, sıradan bir öğrenci projesinin çok ötesine geçerek hakemli bir bilimsel mecmua olan The Astronomical Journal’da yayımlandı.
İnsan gözünün fark edemeyeceği kadar sönük ışık değişimlerini yakalayan bu keşif, yapay zekanın astronomide neler başarabileceğini ispatlar nitelikte.
Paz, çalışmalarını NASA’nın on yılı aşkın müddettir topladığı NEOWISE teleskobu datalarına ağırlaştırdı. Teleskobun asıl maksadı dünyamıza yakın geçen asteroitleri ve kuyruklu yıldızları takip etmek olsa da, bu süreçte milyarlarca satırlık devasa bir bilgi arşivi oluştu. Matteo Paz, bu karmaşık bilgi yığını içinde sonsuz bir manuel arayışa girmek yerine, süreci otomatize eden özel bir makine öğrenmesi algoritması geliştirdi. Yalnızca altı hafta içinde tamamladığı bu yazılım sayesinde, 200 milyar satırlık müşahede kaydını tarayarak parlayıp sönen, nabız üzere atan yahut apansız sönükleşen gök cisimlerini tek tek ayıkladı.
Veri yığınından kainatın haritasına
NEOWISE teleskobunun topladığı datalar aslında ham halde tek bir devasa tabloda duruyordu. Paz’ın akıl hocası ve astronom Davy Kirkpatrick, on yılı aşkın müddettir biriken her bir tespitin tablodaki satır sayısının 200 milyara yaklaştığını söylüyor. Bu muazzam bilgi setini işlemek için evvel gökyüzünün küçük bir kısmını örnek alan grup, algoritmayı değişken yıldızları tanıyacak biçimde eğitti. Yazılım mükemmelleştiğinde ise tüm arşive uygulandı ve sonuç bilim dünyası için tam bir sürpriz oldu. Keşfedilen 1,5 milyon potansiyel obje ortasında çift yıldız sistemlerinden uzak kuasarlara kadar pek çok farklı gök cismi yer alıyor.
Matteo Paz, bu ihtilal niteliğindeki çalışmasıyla yalnızca bilimsel bir muvaffakiyet elde etmekle kalmadı, tıpkı vakitte itibarlı Regeneron Bilim Yetenek Yarışı’nda 250 bin dolarlık büyük mükafatın de sahibi oldu. Bir lise öğrencisinin böylesine karmaşık bir algoritma kurup milyonlarca yeni obje tanımlaması, yapay zekanın gelecekteki uzay keşiflerinde nasıl bir anahtar rol üstleneceğini gösteriyor.
Uzmanlar, bu tekniğin gelecekte Kepler teleskobunun geniş öte gezegen arşivini yahut yakında fırlatılacak olan Nancy Grace Roman Uzay Teleskobu’ndan gelecek dataları tahlil etmek için de kullanılabileceğini düşünüyor. Bugün James Webb Uzay Teleskobu bile bilinmeyen gezegenleri bulmak için misal yapay zeka tahlillerinden faydalanmaya başlarken, genç bir öğrencinin attığı bu adım kainatın gizemlerini çözme süratimizi farklı bir noktaya taşımış durumda.
