Bilim insanları, Güneş Sistemi’nin en büyük gezegeni olan Jüpiter’in, şimdi Dünya var olmadan çok evvel gezegenimizin yazgısını şekillendirdiğini gösteren çarpıcı bir araştırma yayınladı. Houston’daki Rice Üniversitesi’nden araştırmacılar, Jüpiter’in süratli erken büyümesinin, Güneş Sistemi’nin iç bölgesine yanlışsız gaz ve toz akışını keserek, gezegenimizin yapı taşlarının Güneş’e yanlışsız kaçmasını engellediğini öne sürüyor.
Çalışmanın eş başkanı Andre Izidoro, Jüpiter’in yalnızca en büyük gezegen olmakla kalmadığını, tıpkı vakitte tüm iç Güneş Sistemi’nin mimarisini de inşa ettiğini belirtti. Izidoro, “O olmasaydı, bildiğimiz haliyle Dünya’ya sahip olmayabilirdik” diyerek dev gezegenin kritik rolünü vurguladı. Bu bulgular, Jüpiter’in kütleçekiminin yalnızca kayalık iç gezegenlerin yörüngelerini sabitlemekle kalmayıp, tıpkı vakitte halkalar ve boşluklar oluşturarak kayalık cisimlerin ne vakit ve nasıl oluştuğunu da etkilediğini gösteriyor.
Izidoro ve grubu, bilgisayar simülasyonları kullanarak Jüpiter’in birinci birkaç milyon yılındaki büyümesinin, yeni doğan Güneş’i çevreleyen gaz ve toz diskini nasıl etkilediğini modelledi. Simülasyonlar, Jüpiter’in muazzam kütleçekiminin, diskte dalgalanmalar yaratarak gazı bozduğunu ve “kozmik trafik sıkışıklığı” üzere davranan halka gibisi ağır materyal bantları oluşturduğunu gösteriyor.
Jüpiter’in açtığı boşluk ve meteoritlerin sırrı
Bilim insanları, bu ağır halkaların küçük toz taneciklerini yakalayarak, Güneş’e gerçek sarmal hareket etmelerini engellediğini ve bu sayede bir ortaya gelip Dünya, Venüs ve Mars’ı oluşturacak kayalık yapı taşlarını biriktirdiğini söylüyor.
Yeni araştırmaya nazaran, Jüpiter büyümeye devam ettikçe, diskte geniş bir boşluk açtı. Bu boşluk, Güneş Sistemi’ni iç ve dış bölgelere tesirli bir halde bölen bir bariyer vazifesi görerek, iki bölge ortasında serbestçe husus karışımını engelledi. Bu bariyer, tıpkı vakitte göktaşlarında bulunan ve bir tıp iç, başkası dış Güneş Sistemi’nden gelen “izotopik” imzaların korunmasına yardımcı oldu. Araştırmacılar, bu modelin daha evvel birbiriyle uyuşmuyor üzere görünen meteoritlerdeki izotopik parmak izleri ve gezegen oluşumunun dinamiklerini bir ortaya getirdiğini belirtiyor.
Bir gizem daha çözülüyor
Çalışmanın kimi ilkel göktaşlarının Güneş Sistemi’ndeki birinci katı cisimlerden milyonlarca yıl sonra neden oluştuğunu açıklaması da değerli diğer bir bulgu olarak dikkat çekiyor. Kondrit olarak bilinen bu sonradan oluşan meteoritler, Güneş Sistemi’nin erken periyotlarına ilişkin kimyasal kayıtları barındıran erimiş damlacıklar içerir. Izidoro, “Gizem her vakit şuydu: Bu meteoritlerin kimileri neden birinci katılardan 2-3 milyon yıl sonra bu kadar geç oluştu?” diye soruyor.
Sonuçlar, Jüpiter’in diski şekillendirerek ve içeriye gerçek unsur akışını durdurarak, daha sonra muhtemelen ikinci jenerasyon gezegenciklerin oluşması için gerekli şartları yarattığını ve bunlardan kimilerinin bugün hala Dünya’ya düşen kondritik meteoritlere dönüştüğünü gösteriyor. Grubun modellerinde öngörülen halkalar ve boşluklar, Şili’deki teleskoplarla genç yıldız sistemlerinde de gözlemleniyor. Bu da dev gezegenlerin, oluşurken etraflarını şekillendirdikleri fikrini destekliyor.
Izidoro, “Bizim Güneş Sistemimiz de farklı değildi” diyor ve ekliyor: “Jüpiter’in erken gelişimi, bugün bile okuyabildiğimiz ve Dünya’ya düşen meteorların içinde gizli bir iz bıraktı.”
Çalışma, Science Advances mecmuasında yayımlandı.
