Binlerce yıldır çölün ortasında yükselen Giza’daki Büyük Piramit, sırf boyutuyla değil dayanıklılığıyla da bilim dünyasını şaşırtmaya devam ediyor. Antik dünyanın günümüze ulaşan tek olağanüstüsü olan yapı, tarih boyunca Mısır’ı vuran güçlü zelzelelere karşın neredeyse hiç ziyan görmedi. Yeni yayımlanan araştırma ise bu fevkalâde direncin gerisindeki mimari sırrı ortaya çıkardı.
Firavun Khufu için yaklaşık 4 bin 600 yıl evvel inşa edilen Büyük Piramit, geçen onca vakte karşın yüksekliğinden sadece yaklaşık 10 metre kaybetti. Meğer bölge, yüzyıllar boyunca önemli sarsıntılar yaşadı. 1847’de Fayum yakınlarında meydana gelen 6,8 büyüklüğündeki zelzele ve 1992’de Kahire etrafını etkileyen 5,9 büyüklüğündeki sarsıntı bunların en dikkat cazibeli örnekleri ortasında yer alıyor. 1992’de piramidin doruğundan birkaç taş düşse de ana yapı çatlamadan ayakta kalmayı başardı.
Bu sıra dışı dayanıklılığın nedenini araştıran Kahire’deki Ulusal Astronomi ve Jeofizik Araştırma Enstitüsü’nden yerbilimci Asem Salama ve grubu, piramidin içine ve etrafına onlarca hassas sensör yerleştirdi. Turist yoğunluğunun olmadığı saatlerde yapılan ölçümler, yapının zelzele dalgalarına karşı nasıl reaksiyon verdiğini birinci sefer ayrıntılı biçimde ortaya koydu.
Araştırmacıların aktardığına nazaran Büyük Piramit’in içindeki titreşimler epeyce kararlı bir frekansta ilerliyor. Fakat yapının bulunduğu yerin doğal titreşim frekansı bundan önemli formda farklı. İşte tam da bu fark, zelzele dalgalarının piramitle birebir ritimde hareket etmesini engelliyor. Diğer bir sözle yapı, yerden gelen yıkıcı enerjiyi büsbütün içine çekmek yerine onu büyük ölçüde dışarıda bırakmayı başarıyor. Piramidin geniş tabanı, simetrik geometrisi ve devasa kireçtaşı blokları da bu doğal savunma düzeneğini destekliyor.
Deprem dalgalarını kesen özel odalar
Modern yapılarda sismik titreşimler ekseriyetle üst çıktıkça daha tehlikeli hale gelir. Büyük Piramit’te de benzeri bir durum görülüyor lakin makul bir noktadan sonra tablo değişiyor. Yaklaşık 61 metre yükseklikte bulunan ve Firavun Khufu’nun mezar odasının üzerine inşa edilen “basınç rahatlatma odaları”, zelzele dalgalarının yükselişini adeta kesiyor. Birinci etapta bu boşlukların, mezar odasının üzerindeki dev taş blokların baskısını azaltmak emeliyle yapıldığı düşünülüyordu. Ama yeni tahliller, bu katmanlı boşlukların tıpkı vakitte güçlü bir sismik sönümleyici misyonu gördüğünü ortaya koydu.
Araştırmacılar, üst hakikat ilerleyen titreşimlerin bu odalar sayesinde değerli ölçüde gücünü kaybettiğini belirtiyor. Böylelikle sarsıntının yapının tepesine ulaştığında çok daha zayıf hale geldiği düşünülüyor.
Antik mühendislik çağdaş yapılara ilham verebilir
Uzmanlara nazaran antik Mısırlı ustalar, uzun yıllara yayılan tecrübelerle sarsıntı direncini artıran son derece gelişmiş formüller geliştirdi. Artık misal ölçümlerin Giza’daki başka piramitlerde de yapılması planlanıyor.
Her piramidin farklı eğimlere ve iç mimariye sahip olması, o devirde mühendislik bilgisinin daima geliştiğini düşündürüyor. Yeni bulgular sırf geçmişin sırlarını çözmekle hudutlu değil. Araştırmacılar, bu antik yapı tekniklerinin çağdaş zelzele mühendisliğine ve tarihi yapıtları müdafaa çalışmalarına da değerli katkılar sağlayabileceğini belirtiyor.
