Korku sineması senaryolarını aratmayan, insanın en temel inanç hissini kökünden sarsan bir durum hayal edin: En yakınınızdaki beşerler, yüzleri ve sesleri hiç değişmemiş olsa da size büsbütün yabancı geliyor. Onların gerçek sevdikleriniz değil, birer sahtekar tarafından yerlerine yerleştirilmiş “dublörler” olduğuna inanıyorsunuz…
Psikiyatri dünyasında “Capgras Sendromu” olarak bilinen bu rahatsızlık, on yıllardır bilim dünyasını ve tansiyon müelliflerini meşgul ediyor. Birinci defa 1923 yılında Fransız psikiyatristler Joseph Capgras ve Jean Reboul-Lachaux tarafından tanımlanan bu durum, ismini de kaşifinden alıyor. Hastaneye yatırılan birinci hadise olan “Bayan M.“; kocası, kızı, hatta tabipleri dahil etrafındaki herkesin binlerce defa benzerleriyle değiştirildiğini tez ediyordu. Fransız hekimler bu durumu başlangıçta “sosie” yani “çift” illüzyonu olarak isimlendirdi. O günden bu yana bilim dünyası, beynin tanıdıklık hissiyle görsel algı ortasındaki bu garip kopukluğu anlamak için büyük yol kat etti.
Capgras Sendromu denilince akla çoklukla aile üyelerinin reddedilmesi gelse de çağdaş araştırmalar bu sonun çok daha geniş olduğunu gösteriyor. Uzmanlar, bu sanrının yalnızca beşerlerle hudutlu kalmadığını; evcil hayvanların, hatta cansız objelerin bile amaç haline gelebildiğini belirtiyor. Örneğin, literatürde Parkinson ilacı kullanımı sonrası bahçesindeki bitkilerin ve köpeklerinin tıpatıp tıpkı kopyalarıyla değiştirildiğine inanan bir bayanın hikayesi var. Bir diğer hadisede ise beyin hasarı alan yaşlı bir adam, kedisinin bir “dublör” olduğuna ikna oldu.
Bu durumun bazen eşyalara sıçraması ise sıkıntının boyutunu daha da farklı hale getiriyor. Ayakkabılarının yahut mutfak gereçlerinin kalitesiz versiyonlarıyla değiştirildiğini düşünen ya da en sevdiği kitabın metinlerinin gizlice manipüle edildiğine inanan hastalar bulunuyor. Kimi bireyler ise görsel olarak her şey olağan görünse de, telefonda konuştukları yakınının sesinin “farklı” geldiğini tez ederek kuşkuya düşüyor. Bu tecrübe, insanın kendi gözlerine ve duyularına olan itimadını yitirmesine neden olarak büyük bir tasa halini beraberinde getiriyor.
Beynin derinliklerinde neler oluyor?
Bilim insanları Capgras Sendromu’nun tek bir sebebi olmadığını söylüyor, bu da teşhisi zorlaştıran etkenlerin başında geliyor. Birtakım olaylarda şizofreni üzere psikiyatrik bozukluklar temel neden olarak öne çıkarken, kimilerinde ise Parkinson yahut demans üzere hastalıklar bu sanrıları tetikliyor. Ayrıyeten, trafik kazası üzere önemli baş travmaları sonrası beynin sağ yarım küresinde meydana gelen hasarların da bu algı bozukluğuna yol açtığı kabul gören bir gerçek.
Geçmişte bu durumun “yüz körlüğü” ile ilişkili olduğu düşünülse de araştırmalar bu tezi çürüttü. Yüz körlüğü yaşayanlar duygusal bir reaksiyon verirken yalnızca ismi hatırlamakta zorlanıyor. Capgras hastaları ise karşısındakini tanıyor ancak ona karşı hissetmesi gereken sıcak “tanıdıklık” hissini büsbütün kaybediyor.
Neyse ki tıp dünyasından gelen haberler büsbütün karanlık değil. Uzmanlar, altta yatan neden ne olursa olsun, uygun tedavilerle hastaların büyük bir kısmının bu dehşet verici sanrılardan kurtulabildiğini ve gerçeklik algısını tekrar kazanabildiğini vurguluyor.
