Dünya yörüngesindeki ticari rekabet ve fırlatma trafiğindeki artış, uzay güvenliğinde yeni bir kriz yarattı. Geçtiğimiz günlerde fırlatılan Çin menşeli ticari bir roketin üst evresi, uzayda beklenmedik halde parçalandı. Patlamanın akabinde ortaya çıkan enkaz yığını, Memleketler arası Uzay İstasyonu ve SpaceX’in Starlink internet uydu ağının yer aldığı ağır bölgeye yayıldı.
Doğrudan cep telefonlarına hücresel bilgi sağlayan iki irtibat uydusunu taşımak üzere 9 Haziran’da yola çıkan “Zhuque-2E” roketi, vazifesini tamamladıktan kısa mühlet sonra infilak etti. Uzmanlar, bu parçalanmanın roketin misyonu bittikten sonra kendisini imha etmek yahut yörüngeden çıkmak için yapması gereken son ateşleme esnasında gerçekleştiğini kestirim ediyor. ABD Uzay Kuvvetleri de askeri yörünge datalarını paylaştığı resmi platform üzerinden parçalanmayı doğrulayarak enkaz kesimlerinin takibe alındığını duyurdu. Yapılan açıklamada, şu an için beşerli uzay uçuşlarına yönelik direkt bir tehdit bulunmadığı lakin tahlillerin titizlikle sürdüğü belirtildi.
Uzay gözetleme şirketlerinin birinci değerlendirmelerine nazaran, patlama sonucunda yörüngeye en az 100 ile 150 ortasında denetimsiz modül saçıldı. Çinli LandSpace firması tarafından üretilen Zhuque-2E roketinin infilak eden ikinci evresi, olağanda yaklaşık 8 metre uzunluğa ve 3,5 metreye yakın bir çapa sahipti. Bu devasa metal gövdeden geriye kalan enkaz şu an Dünya’nın yaklaşık 335 ila 424 kilometre üzerindeki bir koridorda başıboş halde dönüyor. Bahsi geçen yükseklik sonu, Memleketler arası Uzay İstasyonu’nun rotasıyla direkt kesişiyor. Lakin bu noktada sevindirici olan gelişme, atmosferin üst katmanlarındaki sürtünme kuvvetinin bu küçük modülleri süratle aşağıya, yani istasyonun uçuş düzeyinin altına çekecek olması.
Asıl tehlike ise SpaceX’in alçak irtifada vazife yapan ve direkt akıllı telefonlara sinyal gönderen yeni jenerasyon Starlink uydularını ilgilendiriyor. Bu uyduların çok yakınından geçecek kesimler, Starlink ağı için önemli bir risk demek. Yeniden de bu irtifadaki atmosferik sürtünme, enkazın büyük kısmının birkaç ay içinde Dünya atmosferine girerek yanıp yok olmasını sağlayacak. Uzay çöpleri için en makûs senaryo, parçalanmanın 650 kilometrenin üzerindeki irtifalarda yaşanmasıdır. Bu yükseklikteki objelerin yer çekimine kapılıp düşmesi onlarca, hatta yüzlerce yıl sürebilir.
Çin’in yörüngedeki enkaz hissesi artıyor
Zhuque-2E roketinin başına gelen bu kaza, Çin’in global uzay çöpü sıkıntısına yaptığı olumsuz katkının son halkası. Günümüzde pek çok ülke, roket gövdelerini uzayda başıboş bırakmamak ismine misyon sonu için ekstra yakıt saklıyor ve roketin denetimli halde okyanusa düşmesini sağlıyor. Tarihi olarak yörüngedeki enkaz payında eski Sovyetler Birliği ve Rusya birinci sırada gelirken, onları Çin ve Amerika Birleşik Devletleri takip ediyor.
Ancak günümüzde Rusya ve Amerika’nın enkaz ölçüsü sabit kalırken yahut azalırken, Çin’e ilişkin uzay çöplerinin kütlesi, Pekin’in Starlink’e rakip dev uydu ağları kurma hırsı yüzünden son beş yılda yüzde 150’den fazla artış gösterdi. İçinde hala yüksek basınçlı gazlar ve yakıt kalıntıları barındıran terk edilmiş roket gövdeleri, her an patlamaya hazır birer saatli bomba üzere gökyüzünde dönüyor. Son dört yılda alçak Dünya yörüngesinde yaşanan en büyük dört parçalanma olayından üçünün Çin roketlerinden kaynaklanması, uzay güvenliği uzmanlarını gelecekteki fırlatmalar için daha sert önlemler almaya zorlayabilir.
