Suudi Arabistan’ın kuzeyindeki Arar bölgesinde yer alan Lauga mağara sistemi, binlerce yıldır karanlıkta sakladığı büyüleyici bir keşfe mesken sahipliği yapıyor. Bilim insanları, bu mağaralarda doğal yollarla mumyalanmış yedi çita gövdesiyle birlikte toplam 54 hayvana ilişkin kemik kalıntıları buldu.
Bir vakitler Arap Yarımadası’nın her köşesinde koşturan lakin günümüzde bu topraklarda kuşağı büsbütün tükenmiş olan bu asil yırtıcıların kalıntıları, tıbbın evrimsel serüvenine dair kıymet biçilemez ipuçları sunuyor. Bölgedeki çok kuru ve sıcak hava, hayvanların vücutlarını bozulmadan günümüze taşıyarak adeta bir vakit kapsülü misyonu gördü.
Aslında çitalar için dünya genelinde işler pek yolunda gitmiyor. Tarihi ömür alanlarının yüzde 91’ini kaybeden bu canlıların, bilhassa Asya alt çeşidi artık yok olma eşiğinde. Suudi Arabistan’da bir vakitler yaygın olan bu cinsin son üyesinin 1977 yılında Umman’da bir avcı tarafından vurulduğu biliniyor. Doğal hayat alanlarının parçalanması, avlayacak hayvan bulamamaları ve evcil hayvan olarak beslenmek üzere kaçırılmaları üzere faktörler, bu bölgedeki çitaların sonunu hazırladı. Lakin mağarada bulunan bu yeni deliller, yalnızca geçmişi aydınlatmakla kalmıyor, birebir vakitte bölgeyi yine canlandırma projeleri için de bilimsel bir temel oluşturuyor.
4 bin yıllık genetik miras
Yapılan karbon testleri, mağaradaki mumyaların yaşları ortasında uçurum olduğunu ortaya koydu. Bulunan kalıntıların en eskisi tam 4 bin 223 yaşındayken, en genci yalnızca 127 yıl öncesine ilişkin. Bu durum, çitaların bu bölgeyi binlerce yıl boyunca kesintisiz bir biçimde mesken tuttuğunu kanıtlıyor. İncelenen 20 kafatasından birçoklarının şimdi yetişkinliğe erişmemiş genç çitalara ilişkin olması ise araştırmacıların dikkatini çeken bir öteki detay. Hatta ortalarında 18 aylıktan daha küçük dokuz yavrunun kemikleri de yer alıyor. Genetik tahliller, bu hayvanların bir kısmının bugün yalnızca İran’da çok az sayıda kalan Asya çitasıyla, bir kısmının ise Kuzeybatı Afrika cinsiyle akraba olduğunu gösteriyor.
Bu yırtıcıların mağaralarda neden bu kadar ağır bulunduğu ise hala tartışılıyor. Günümüz çitalarının yuva olarak mağaraları kullanma alışkanlığı yok Bu yüzden bilim insanları iki ihtimal üzerinde duruyor: Ya çitalar bu mağaraları yavrularını büyütmek için sığınak olarak seçti ya da dik yamaçlardan yahut obruklardan içeri düşüp bir daha dışarı çıkamadılar. Mağara içinde çitalarla birlikte bulunan av hayvanı kalıntıları da bölgenin antik ekolojisini anlamamıza yardım ediyor.
Bu keşif, bölgedeki yaban hayatını geri getirmeyi hedefleyen onarım programları için hangi cinslerin seçilmesi gerektiğine dair çok sağlam bir rehber olması açısından da kıymetli…
