Kulaklarımızı sağır edecek kadar güçlü bir patlamanın, gezegenin öteki ucundan duyulabileceğini hiç düşündünüz mü? Günlük hayatta maruz kaldığımız gürültüler, geçmişte yaşanan kimi devasa olayların yanında yalnızca temiz birer fısıltı olarak kalıyor. Bilimsel datalar ve tarihi kayıtlar, yeryüzünde şimdiye kadar ölçülen en şiddetli sesin gerisinde insan elinin değil, tabiatın kendi gücünün yer aldığını net bir halde gösteriyor.
İnsanoğlunun yeryüzünde çıkardığı en büyük gürültü, soğuk savaş periyodunun gövde şovlarından biri esnasında kayıtlara geçti. Sovyetler Birliği, 30 Ekim 1961 tarihinde tarihin en büyük nükleer bombası olan Çar Bombası’nı infilak ettirdi. 50 megaton gücündeki bu bombanın yarattığı patlama, İkinci Dünya Savaşı’nın yazgısını değiştiren Hiroshima’daki atom bombasından tam 3 bin 800 kat daha güçlüydü.
Bu muazzam patlama, yaklaşık 224 desibellik bir gürültü açığa çıkardı. Kulaklarımızın aşina olduğu seslerle kıyaslarsak; olağan bir insanın aldığı nefes 10 desibel, gürültülü bir elektrikli matkap ise 95 desibel civarında. Logaritmik olarak artan desibel ölçeğinde, her 20 desibellik artış sesin gücünü 100 katına çıkarır. Bu yüzden 224 desibel, hayal hudutlarını zorlayan bir gürültü manasına geliyor.
Bunun yanında, tek bir insanın kendi biyolojik imkanlarıyla çıkardığı en yüksek ses rekoru da hayli şaşırtan bir düzeyde. Belfastlı bir öğretmen, 1994 yılında öğrencilerine “sessiz olun” diye bağırdığında tam 121,7 desibellik bir düzeye ulaştı ve bu alanda tarihe geçti.
Sibirya’da ormanı yok eden patlama
Doğal afetler kelam konusu olduğunda sesin boyutu insan üretimi teknolojileri gölgede bırakıyor. Bu mevzudaki en güçlü iki adaydan birincisi, tarihin en büyük göktaşı çarpması olarak bilinen Tunguska Olayı. 30 Haziran 1908 sabahı Rusya’nın Sibirya bölgesindeki Podkamennaya Tunguska ırmağı yakınlarında devasa bir patlama meydana geldi.
Yaklaşık 10 ila 20 megaton gücünde olduğu varsayım edilen bu patlama, Londra büyüklüğündeki bir ormanlık alanı dümdüz etti. Ortaya çıkan gürültü, tam bin kilometre uzaklıktan adeta bir top ateşi üzere duyulmuştu. Patlama merkezine 60 kilometre aralıkta bulunan beşerler ise oluşan şok dalgası nedeniyle oturdukları yerlerden fırladı. Tunguska patlamasının yaklaşık 300 desibel düzeyine ulaştığı varsayım ediliyor. Bu sayı, bir jet motorunun çıkardığı sesin katbekat üzerinde.
Gezegeni üç kere turlayan şok dalgası
Ancak dünya tarihinin en yüksek ses unvanı, Tunguska’ya değil, gökyüzünün rengini bile değiştiren öbür bir felakete ilişkin. 20 Mayıs 1883 tarihinde Krakatoa Yanardağı tam 200 megatonluk bir bombanın gücüyle patladı ve yaklaşık 60 bin insanın hayatına mal oldu.
Bu patlama, etraftaki denizcilerin kulak zarlarını yırtacak kadar dehşet vericiydi. Olay yerine 160 kilometre uzaklıktaki alanlarda bile ses düzeyi hala 172 desibel olarak ölçülüyordu. Patlama esnasında bölgeye 64 kilometre arada bulunan İngiliz gemisi RMS Norham Castle’ın kaptanı, seyir defterine mürettebatının yarısından fazlasının kulak zarlarının patladığını yazmıştı. Kaptan, dehşet içinde kıyamet gününün geldiğine inandığını da notlarına eklemişti.
Krakatoa’nın yarattığı bu gürültü, bildiğimiz manadaki ses hudutlarını aşarak bir şok dalgasına dönüştü. Tam 4 bin 800 kilometre uzaktan bile net bir halde duyulan bu devasa güç dalgası, büsbütün sönümlenmeden evvel tüm dünyayı tam üç kere turladı. Bilim insanları bu sesin tam 310 desibele ulaştığını öngörüyor. Merak edenler için ufak bir kıyaslama yapmak gerekirse; 1970’lerde Michigan’da ölçülen ve dünyanın en yüksek sesli gaz çıkarma savı olarak kayıtlara geçen 118,1 desibellik absürt rekorun, bu tabiat felaketinin yanında esamesi bile okunmuyor.
