Sarp volkanik kayalıklar ve metrelerce yükseklikteki uçurumlar, şu günlerde tıp ve botanik dünyasının kalbinin attığı bir kurtarma operasyonuna sahne oluyor. Şili ana karasına yüzlerce kilometre uzakta bulunan Robinson Crusoe Adası’nın dik yamaçlarında, tabiatta yalnızca tek bir örneği kalmış olan özel bir bitki tipi var.

İsmi Dendroseris neriifolia olan bu ağaç, insan faaliyetleri, istilacı cinsler ve erozyon yüzünden yok oluşun tam eşiğinde. Şili Ulusal Orman Kurumu korucuları, kırılıp düşmesini engellemek ismine bu son ağacı halatlarla uçuruma sabitledi. İşte o sarp kayalıklarda, adanın ikonik bitkisini geleceğe taşımak ismine sözün tam manasıyla hayati bir uğraş yürütülüyor.

Bu nadide ağaçtan jenerasyonu devam ettirecek kesimleri toplamak büyük bir yürek gerektiriyor. Gruplar, sarp yere ulaşmak için saatler süren güçlü yürüyüşlerin akabinde uçurumlara tırmanmak zorunda. Her yıl mart ayı geldiğinde, vazifeliler halatlarla boşluğa sarkarak olgunlaşan tohumları özel ağlarla yakalıyor. Toplanan bu tohumlar, global bir operasyon kapsamında İngiltere’deki Millennium Tohum Bankası’na ulaştırıldı. Laboratuvarda gerçekleştirilen röntgen tahlilleri ise kusursuz bir sonucu ortaya koydu. Gönderilen örneklerin büyük bir kısmı canlanma potansiyeline sahip. Hatta şu an laboratuvar ortamında yedi küçük fide kök salarak büyümeye başladı bile. Uzmanlar, bu fideler çiçeklendiğinde daha fazla tohum elde etmeyi ve tıbbın üzerindeki büyük riski yok etmeyi hedefliyor.

Tek bir ağacın genetik yalnızlığı

İtalyan botanikçi Carlo Bertero tarafından 1830’lu yıllarda tanımlanan bitki, aslında 19. yüzyılın sonuna kadar adada sıkça görülüyordu. 1980 yılındaki araştırmalarda uzunluğu 5 metreyi bulan yedi ağaç tespit edilmiş olsa da bugün o aileden geriye yalnızca bu sarp uçurumdaki tek bir üye kaldı.

Botanisyenler, tek bir bitki kalması sebebiyle genetik çeşitliliğin azalmasından ve biyolojik zayıflıklardan telaş duyuyor. Kendi kendini dölleme yeteneği bulunsa da hudutlu kol sayısı yüzünden üretkenliği epey düşük seyrediyor. Tohum bankaları tam da bu noktada, tabiattaki ağacın başına gelebilecek felaketlere karşı bir sigorta misyonuna sahip.

İlerleyen süreçte dron üzere teknolojilerin kullanılması planlansa da şimdilik bu son sığınak insan gücüyle korunuyor. Bilim insanlarının son gayesi ise bu bitkiyi bir gün tekrar ana vatanının topraklarında özgürce çoğaltabilmek.