Uluslararası Uzay İstasyonu’na gönderilen bakteriler ve onların doğal düşmanları olan virüsler, bilim dünyasının beklediği tuhaf değişimlerden birine imza attı. Yerçekimsiz ortamın biyolojik süreçleri nasıl etkilediğini anlamaya çalışan araştırmacılar, virüslerin uzayda farklı bir kimliğe büründüğünü belirledi. PLOS Biology mecmuasında yayımlanan bu etkileyici çalışma, mikroorganizmaların yörüngede geçirdiği evrimsel dönüşümün, yeryüzündeki antibiyotik direncine karşı yürütülen savaşta yeni bir umut ışığı olabileceğini gösteriyor.
Günlük hayatımızda üzerine çok düşünmediğimiz yerçekimi, aslında Dünya üzerindeki ömrün temelini oluşturan en değerli güçlerin ortasında yer alıyor. Sıvılar karışıyor, besinler ve mikroplar kaotik bir hareketle daima birbiriyle temas ediyor. Lakin uzayda bu ritim büsbütün bozuluyor. Parçacıklar çok daha yavaş hareket ediyor ve bu durum virüsler ile bakteriler ortasında alışılagelmişin dışında bir çaba başlatıyor. Deney kapsamında uzaya gönderilen T7 bakteriyofajları ve koli basili (E. coli) örnekleri, Dünya’daki ikizleriyle karşılaştırıldığında epey şaşırtan sonuçlar gösteriyor. Yeryüzünde saatler içinde bakterileri yok eden virüsler, uzayda adeta ağır çekimde hareket etmeye başlıyor. Yaklaşık bir ay süren bu yavaşlatılmış gayret, ömrün durmadığını fakat hayatta kalma kurallarının büsbütün tekrar yazıldığı farklı bir senaryo yaratıyor.
Uzay laboratuvarından hastane odalarına
Yerçekimsizliğin yarattığı bu evrimsel baskı, bakterilerin ve virüslerin Dünya’dakinden çok daha farklı mutasyonlar biriktirmesine neden oluyor. Bakteriler kendilerini korumak için daha kalın hami katmanlar (biyofilm) oluştururken, virüsler de bu yeni savunma çizgilerini aşmak için yeni stratejiler geliştiriyor. Elbette bu durum yalnızca bilimsel bir merakı içermiyor. Gelecekte Ay ve Mars üzere uzun periyodik uzay vazifelerinde astronotların sıhhatini korumak için bu bilgiler hayati değer taşıyor. Kapalı bir ekosistem olan uzay araçlarında mikropların nasıl bir evrim geçireceğini bilmek, güvenliğin birinci kaidesi haline geliyor.
Ancak asıl heyecan verici gelişme tıp dünyasında yaşanıyor. Bugün Dünya genelinde çağdaş tıbbın en büyük korkusu haline gelen “süper mikroplar” antibiyotiklere karşı çok güçlü bir direnç geliştirebiliyor. Bilim insanları, ziyanlı bakterileri avlayan virüsleri (faj terapisi) kullanarak bu sorunu çözmeye çalışıyor. Uzayda gerçekleşen bu hızlandırılmış evrimsel değişimler, virüslere Dünya’daki laboratuvarlarda asla kazanamayacakları özellikler katabiliyor. Uzayda keşfedilen bu yeni virüs yeteneklerini kopyalamak, en inatçı enfeksiyonlara karşı bile tesirli olacak yeni jenerasyon tedavi prosedürlerinin kapısını aralıyor.
Başka bir deyişle, Dünya’daki en şiddetli tıbbi meseleleri çözmenin yolu bazen gezegeni terk etmekten geçiyor üzere gözüküyor. Yörüngede yaşanan bu sessiz ve derin savaş, gelecek kuşakların hastalıklarla gayretini baştan aşağı değiştirebilir.
