Dünya Meteoroloji Örgütü tarafından paylaşılan son rapor, gezegenimizin iklim istikrarının çağdaş müşahede tarihindeki en istikrarsız noktaya ulaştığını kanıtladı. Bilim insanları, 2011’den 2025 sonuna kadar olan süreci insanlığın şimdiye kadar şahit olduğu “en sıcak 11 yıl” olarak tanımladı.
Geçtiğimiz yıl, sanayi öncesi devrin ortalamasını 1,43°C aşarak kayıtlara geçen en sıcak periyotlardan biriydi. Sera gazı yoğunluğundan deniz düzeylerine, buzulların erimesinden okyanus ısınmasına kadar her temel gösterge alarm veriyor. Uzmanlar, “kırmızı alarm” durumuna geçen bu değişimlerin tesirlerinin yalnızca bugünü değil, gelecek binlerce yılı şekillendireceği konusunda hemfikir.
Gezegenin sıhhatini belirleyen en kritik data, atmosferimize giren güç ile dışarı çıkan ısı ortasındaki dengeyi temsil ediyor. Olağan kaidelerde güneşten gelen güç ile uzaya geri yansıyan ısının birbirine yakın olması gerekirken; karbondioksit, metan ve azot oksit üzere gazlar bu akışı engelliyor. Karbondioksit düzeyi bugün, son iki milyon yılın en yüksek noktasına ulaşmış durumda. Bu durum ısının kaçış yolunu kapatarak devasa bir güç birikimine yol açıyor. Değişik olan ise hapsolan bu gücün yalnızca yüzde 1’lik kısmını atmosferin hissetmesi; geri kalan büyük yükün yüzde 91’den fazlasını okyanuslar göğüslüyor.
Okyanusların her yıl emdiği ısı ölçüsü, tüm insanlığın yıllık güç tüketiminin tam 18 katı. Bu çok ısınma, deniz düzeylerinin yükselmesini hızlandırırken denizsel sıcak dalgalarını da tetikledi. 2025 yılında okyanus yüzeyinin yüzde 90’ı, soğutucu tesiriyle bilinen La Niña hava olayına rağmen bu sıcak dalgalarından hissesini aldı. Mercan resiflerinin vefatı ve deniz ekosistemindeki hastalık patlamaları, okyanusun bir “kalp ve deveran sistemi” üzere çalışan istikrarının bozulmaya başladığını kanıtlıyor. Uzmanlar, iklim değişikliğinin gezegenin merkezinde önemli bir hasara yol açtığını açıkça ortaya koyuyor.
Fırtınalar güçleniyor, hastalıklar kuzeye yayılıyor
Isınan atmosfer daha fazla güç ve su taşıdığı için uç hava olayları hem daha sık, hem de daha yıkıcı bir hal aldı. Örneğin, geçtiğimiz yıl Karayipler’i vuran 5. kategori şiddetindeki Melissa Kasırgası’nın gerçekleşme ihtimali, iklim değişikliği nedeniyle dört kat arttı. Olağan kaidelerde 8 bin yılda bir görülebilecek bu derece güçlü bir fırtına, artık kapımızı çok daha sık çalıyor. Üstelik bu dengesizlik yalnızca fırtınalarla hudutlu değil; arka arda gelen şiddetli kuraklık ve çok yağışlar, orman yangınlarını ve ani selleri günlük hayatın bir kesimi haline getirdi.
İklim krizinin bir başka sinsi tesiri ise sağlık alanında kendisini hissettiriyor. Isınan ve nemlenen hava dalgaları, tropikal hastalık taşıyan sivrisineklerin ömür alanlarını kuzeye, Avrupa’nın içlerine hakikat kaydırıyor. Evvelce çok az görülen deng ateşi üzere hastalıkların yayılma suratı, fırtınaların akabinde gelen elverişli ortamla birlikte katlanarak arttı.
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres‘in de belirttiği üzere, iklim kaosu hızlanıyor ve bu süreçte yaşanacak her türlü gecikme, ekosistem ve insan hayatı için telafisi imkansız sonuçlar doğurma riski taşıyor.
