Dünya’nın en eski şahitleri olarak kabul edilen mikroskobik kristaller, gezegenimizin çocukluk devrine dair bildiğimiz her şeyi kökten değiştirecek bir kıssa anlatıyor. Yer bilimciler, Batı Avustralya’nın Jack Hills bölgesinde bulunan ve 4,4 milyar yıl öncesine tarihlenen zirkon kristallerini incelediğinde, o devirde sanılanın tersine yalnızca bir lav okyanusuyla karşılaşmadı.
Bu minik vakit kapsülleri, Dünya’nın şimdi oluşum basamağındayken bile kıtalara mesken sahipliği yaptığını ve tektonik hareketlerin çoktan başladığını gösteren kimyasal izler taşıyor. Şayet bu bulgular doğrulanırsa, yalnızca jeoloji kitapları tekrar yazılmakla kalmayacak, birebir vakitte ömrün ortaya çıkması için gereken uygun şartların sanılandan yüz milyonlarca yıl evvel oluştuğu gerçeğiyle yüzleşeceğiz.
Hadean Eon olarak adlandırılan ve Dünya’nın birinci 500 milyon yılını kapsayan devir, uzun müddettir gök taşlarının bombardımanı altında, her yeri erimiş kayalarla kaplı bir yer olarak tasvir ediliyordu. Mevcut modeller, bu devasa magma okyanusu soğudukça gezegenin dış yüzeyinde “durgun kapak” denilen, tek modül ve hareketsiz bir kabuk oluştuğunu öne sürüyordu. Lakin John Valley ve ekibinin Nature mecmuasında yayımlanan çalışması, bu durağan tabloyu paramparça ediyor. Jack Hills’ten alınan kristallerin kimyasal yapısı, onların magmanın derinliklerinde değil, su bakımından varlıklı bir kıtasal kabukta, yani bir çarpışma bölgesinin üzerinde oluştuğunu kanıtlıyor.
Kıtalara giden birinci adım: Magma denizinden dağ sıralarına
Araştırmacılar, Avustralya’daki bu eski kristalleri Güney Afrika’nın Greenstone Kuşağı‘ndaki daha genç örneklerle kıyasladığında şaşırtan bir farkla karşılaştı. Jack Hills zirkonları, okyanus tabanını oluşturan ağır kayalardan fazla, bugün üzerinde yaşadığımız hafif ve granit güçlü kıtasal kabuğa benziyor. Bu durum, 4,4 milyar yıl evvel bile yüzeydeki kayaların mantonun derinliklerine çekildiğini, yani bir çeşit “batma” sürecinin yaşandığını gösteriyor. Çağdaş levha tektoniği tam manasıyla başlamamış olsa bile, mantodan yükselen sıcak hava sütunlarının kabuğu alttan eriterek yüzeydeki ıslak kayaları aşağı çektiği bir sistemin işlediği anlaşılıyor.
Kuyruklu yıldızların taşıdığı suyla zenginleşen bu yüzey kayaları mantoya karıştığında, granit oluşumunu tetikleyen bir süreç başlıyor. Granit, etrafındaki okyanus kabuğuna nazaran daha az ağır olduğu için suyun üzerinde adeta yüzen dev kütleler oluşturuyor. Bu süreç de birinci kıtaların ve dağ sıralarının doğuşu manasına geliyor. Bilim insanları, Dünya’nın o devirde büsbütün durağan bir kabukla kaplı olmadığını, kimi bölgelerde sakinlik hakimken öbür bölgelerde hareketli ve dağ oluşumuna müsaade veren dinamik yapıların bulunduğunu savunuyor.
Bu keşfin en heyecan verici yanı ise biyolojik olasılıklar üzerinde yatıyor. Hayatın kökenine dair teorilerin bir kısmı derin denizlerdeki volkanik bacaları işaret ederken, bir kısmı da kıtalar üzerindeki gölleri ve su birikintilerini hayati buluyor. Şayet 4,4 milyar yıl evvel kıtalar esasen mevcutsa, hayatın tutunabileceği kararlı ve uygun ortamların sayısı da katlanarak artıyor demektir. Profesör Valley, Dünya tarihinin yaklaşık 800 milyon yıllık bir diliminde yüzeyin ömür için elverişli olduğunu, fakat elimizde şimdi o periyoda ilişkin fosil ispatlar bulunmadığını belirtiyor.
