Depremlerle çabada bilim insanları farklı yollar üzerinde çalışıyor. Bazıları yaklaşan sarsıntıları evvelden tespit etmeye odaklanırken, birtakım araştırmacılar ise binaların sarsıntı sırasında ayakta kalmasını sağlayacak sistemler geliştiriyor. Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki Şarika Üniversitesi bünyesinde misyon yapan sivil mühendislik profesörü Moussa Leblouba da bu ikinci kümede…

Leblouba’nın geliştirdiği yeni sistemin en dikkat cazip yanı, çalışmak için elektriğe gereksinim duymaması. Büsbütün fizik kurallarıyla çalışan bu düzenek, sarsıntı sırasında ortaya çıkan yıkıcı enerjiyi emerek binaya ulaşan darbeyi azaltmayı hedefliyor.

İlk bakışta hayli sade görünen aygıt, silindir halindeki bir gövdenin içine yerleştirilen uzun bir milden oluşuyor. Milin üzerinde dışarı gerçek uzanan küçük çıkıntılar bulunuyor ve sistemin iç kısmı çelik bilyelerle dolduruluyor.

Deprem anında bina sallanmaya başladığında, ana mil silindirin içinde ileri geri hareket ediyor. Mil üzerindeki küçük çıkıntılar da sıkışık halde duran çelik bilyelerin ortasından geçmeye çalışıyor. Tam bu noktada güçlü bir sürtünme kuvveti ortaya çıkıyor. Oluşan sürtünme, sarsıntıdan gelen kinetik enerjiyi ısıya dönüştürerek sarsıntının tesirini azaltıyor. Sistemin temel çalışma mantığı büsbütün bu fizikî dönüşüme dayanıyor.

Yapılan laboratuvar testlerinde aygıtın yaklaşık yüzde 14 oranında sönümleme sağlayabildiği açıklandı. Bu oran, sistemin zelzele kaynaklı titreşimleri önemli ölçüde azaltabileceğini gösteriyor.

Eski binalara sonradan takılabilecek

Araştırmacılara nazaran sistemin en kıymetli avantajlarından biri modüler yapısı. Rastgele bir güç kaynağı gerektirmediği için mevcut yapılara sonradan eklenmesi kolay. Bilhassa eski ve sarsıntı dayanımı düşük binalarda bu tip tahliller büyük kıymet taşıyor. Aygıtın modüllerinin gerektiğinde sökülüp değiştirilebilmesi de bakım maliyetlerini düşürüyor. Ayrıyeten sistemin farklı bina tiplerine nazaran uyarlanabilecek esnek bir yapıda geliştirildiği belirtiliyor.

Profesör Leblouba, geliştirdiği teknoloji için 2025 yılında patent aldı. Lakin araştırma grubu, sistemin gerçek dünya şartlarında kullanılabilmesi için daha fazla teste muhtaçlık duyulduğunu da vurguluyor. Şimdiye kadar yapılan deneylerde aygıt sadece 1 ila 5 milimetre ortasındaki küçük hareketlerle test edildi. Buna karşın milimetre başına yaklaşık 5 kilonewtonluk direnç üretmeyi başardı.

Araştırma takımı artık daha büyük ölçekli prototipler hazırlamayı planlıyor. Bir sonraki kademede minyatür bina modelleri üzerinde gerçekçi zelzele simülasyonları gerçekleştirilecek.