Biyogüvenlik ve tarım bahisleri epey önemli mevzular olsa da, 2016 yılında Avustralya Senatosu’nda bal arısı yetiştiriciliğiyle ilgili yapılan bir tartışma, dünyanın en şaşırtan ve ürkütücü biyolojik gerçeklerinden birini gözler önüne serdi: Erkek arılar çiftleşme sırasında sözün tam manasıyla patlayarak ölüyorlar…
Tartışma, arı spermlerinin Avustralya’ya ithal edilmesinin biyogüvenlik risklerine odaklanan bir soruşturmanın kesimiydi. Liberal Senatör Bill Heffernan’ın Tarım ve Su Kaynakları Bakanlığı yetkilisine yönelttiği, “Spermi elde etmek için arıyı öldürmek mi gerekiyor? Spermi arıdan nasıl çıkarıyorsunuz?” sorusu, bu şok edici gerçeği ortaya çıkardı.
Bakanlık yetkilisi Tim Chapman, “Senatör, bu bize en sık sorulan soru” dedi ve devam etti: “Temel olarak, arıyı sıkıyorsunuz, arı penisini dışarı çıkarıyor ve akabinde sperm uçtan toplanıyor.” Senatörün “Bitirdiğinizde arı hala yaşıyor mu?” sorusuna ise Chapman, “Hayır, fakat arılar doğal yollarla çiftleşirken de ölürler. Hatta patlarlar” yanıtını verdi.
Tek emel: Çiftleşmek ve ölmek
Erkek arıların omurdaki tek maksadı kraliçe arıyla çiftleşmektir. İğneleri yoktur, polen toplayamazlar ve hayatlarını dişi personel arıların yardımına borçludurlar. Lakin bu tek hedefe ulaşmak, ölümcül bir bedel gerektirir.
Kraliçe arı yedi günlükken cinsel olgunluğa ulaştığında, “evlilik uçuşu” ismi verilen birinci çiftleşme uçuşuna çıkar ve havada dayanılmaz feromonlar yayar. Bu, kraliçeyi takip eden onlarca erkek arıyı cezbeder. Arılarda sperm transferi, böcekler ortasındaki başka ritüellerin birçoklarında olduğu üzere, erkek için alışılmadık derecede şiddetli ve son derece yıkıcıdır.
Kraliçenin sırtına tutunan erkek arının endofallusu (erkek arıların penise karşılık gelen kısmı) birdenbire kraliçenin içine girer ve bu olay, insan kulağının duyabileceği kadar yüksek bir patlama sesi çıkarır. Öteki bir deyişle, evet, bir arının ejekülasyon sesi duyulabilir.
Florida Üniversitesi’nde böcek bilimi profesörü Jamie Ellis, süreci şu biçimde açıklıyor: Endofallus, olağanda erkek arının karın boşluğunda aksi çevrilmiş halde saklanır. Çiftleşme sırasında, endofallusu dışarı fırlatmak için erkeğin bedenindeki hemolenf sıvısının (böcek kanı) büyük bir kısmı gerekir. Endofallus dışarı atıldığında erkek arı felç olur ve kraliçeyle çiftleşmenin bir sonucu olarak ölür. Endofallusun bir kısmı kraliçenin içinde kalır, bu da başka erkek arıların dölleme bahtını artırmak için bir nevi “tıkaç” misyonu görür.
Sıcak hava dalgası bile patlamaya neden oluyor
Erkek arılar için patlayarak ölme, ne yazık ki yalnızca üreme olaylarıyla hudutlu değil. 2022 yılında British Columbia Üniversitesi’nden araştırmalar, ağır sıcak hava dalgalarının bile erkek arıların “patlayıcı bir biçimde boşalarak ölmesine” neden olduğunu gösterdi.
Araştırmacılar, ısının erkek arıları kasılmaya zorladığını ve karınlarındaki dev endofallusun dışarı atılmasına ve ölümcül yaralanmalara neden olduğunu gösterdi. Arı sıhhati uzmanı Dr. Alison McAfee, “Erkek arılar şoktan öldüklerinde tabiatıyla boşalırlar. Dışarı çıkan ve kendi karınları büyüklüğünde, detaylı bir endofallusları var. Bu epey uç bir durum” diyerek, bu biyolojik yapının sıcaklık değişimlerine ne kadar hassas olduğunu vurguladı.
