Dünya genelindeki tüm evcil kedilerin soyları, yaklaşık 2.000 yıl evvel yaşamış Kuzey Afrika yaban kedilerine dayandırılıyor. Bu yabanî kedilerden birinci evcil kediler türetildi, fakat insanların bu sempatik dostlara olan düşkünlüğü o kadar büyüktü ki, birkaç on yıl içinde Roma İmparatorluğu’nun her köşesine yayıldılar.
Daha evvel, kedilerin Neolitik devirde Yakın Doğu’da evcilleştirildiği düşünülüyordu. Bu teoriyi destekleyen ispatların ortasında; Kıbrıs’ta insan ve kedi içeren 7.500 yıllık bir mezar bulunması ve Türkiye’deki 6.000 yıllık kedilere ilişkin mitokondriyal DNA’nın, erken evcil kedilerin birinci çiftçilerle birlikte Anadolu’dan Avrupa’ya yayıldığını göstermesi üzere birtakım bulgular vardı.
Ancak, evcil kedilerin iskeletleri yaban kedilerinden farksız olduğu için, bu tarih öncesi kedilerin çağdaş mesken kedileriyle tıpkı soydan gelip gelmediğini anlamak imkansızdı. Araştırmacılar bu gizemi çözmek için 70 antik kedi ve 17 yaban kedisinin genomlarını tahlil etti.
6.000 yıllık Türk kedileri evcil değildi
Neolitik periyoda ilişkin Türk örnekleri hakkında konuşan araştırmanın muharriri Marco de Martino, “En eski evcil genomları tahlil edeceğimden emindim fakat büsbütün yanılmışım” diyor ve devam ediyor: “Aslında, bu genomlara baktığımızda, onlar evcil kediler değil; büsbütün farklı bir tıp olan Avrupa yaban kedileriydi.”
Yapılan çalışmaların sonucunda, 2.000 yıldan daha eski olan tüm kedilerin çağdaş evcil kediler yerine Avrupa yaban kedisi olduğu anlaşıldı. Bu da evcilleştirme sürecinin Neolitik Yakın Doğu’da gerçekleşmediği manasına geliyor.
Çalışmanın muharrirlerinden Claudio Ottoni, “Arkeolojik ispatlar kediler ve beşerler ortasındaki birinci müsabakanın Neolitik periyotta olduğunu gösteriyor ve biz o alakayı reddetmiyoruz” diyor ve ekliyor: “Kesinlikle karşılıklı yarar sağlayan bir ilgi vardı, lakin bu bağlantı nihayetinde kedilerin evcilleşmesine ve yayılmasına yol açmadı.”
Başka bir deyişle, beşerler Neolitik devirde yaban kedileriyle bir ortada yaşamış olsa da, onları evcilleştirmediler. De Martino, “Gerçek evcil kedi genomlarına bakmaya başlamak için birkaç bin yıl, yaklaşık 2000 yıl beklememiz gerekiyor. Bulabildiğimiz en erken evcil kediler aslında bunlardı” diyor.
Roma İmparatorluğu periyodunda süratle yayıldılar
Daha eski Neolitik örneklere benzemeyen bu birinci evcil kediler, direkt Kuzey Afrika yaban kedilerinden türemişti ve günümüzde Dünya’nın dört bir yanındaki – ve tüm internetteki – insan konutlarında bulunan soy birebir kaynaktan geliyor. Araştırmacılar tarafından tespit edilen bu evcilleşmiş ırkın en eski üyesi yaklaşık 2.200 yaşındaydı, lakin MÖ birinci yüzyıla gelindiğinde bu kediler Roma İmparatorluğu’nun doğu ve kuzey sonlarına, hatta Britanya Adaları’na kadar ulaşmıştı.
De Martino, “Çok süratli yayıldılar ve birkaç on yıl içinde Roma İmparatorluğu sonları içinde her yerde bulunmaya başladılar” diye belirtiyor. Bu süratli yayılma epeyce ilgi cazibeli olsa da, buradaki asıl kıymetli nokta, kedi evcilleştirmesinin daha evvel önerildiği tarihten binlerce yıl sonra, epey yakın bir vakitte gerçekleşmiş olmasıdır.
De Martino, “Evcil kedilerin ortaya çıkışını sekiz yahut dokuz bin yıl öncesinden yalnızca 2.000 yıl öncesine çekiyoruz, bu büyük bir fark” diyor ve ekliyor: “Bu büsbütün farklı bir kıssa.”
