Yüzyıllık bilimsel müşahedeler ve insanlığın kainata dair vizyonunu daima zorlayan teorik bilgiler ışığında, nihayet cihanın sonsuz olduğunu söyleyebiliriz. Ya da en azından, bildiğimiz her şeye meydan okuyan, karmaşık bir sonsuzluk…
Öncelikle kesin olanla başlayalım: Genişleyen bir cihanda yaşıyoruz. Pekala cihan genişliyorsa, mantıksal olarak akla şu sorular geliyor: Nereden genişliyor? Nereye yanlışsız genişliyor? Kainatın bir merkezi ve bir sonu var mı?
Genişleyen bir kozmosu hayal etmek için sık sık kullanılan iki tanınan benzetme var: Bir balonu şişirdiğimizde üzerindeki noktaların birbirinden uzaklaşması yahut pişen ekmeğin içindeki kuru üzümlerin birbirlerinden ayrılması. Bu benzetmeler yararlı olsa da, çabucak akla bir sorunu getirirler: Hem balonun hem de ekmeğin bir merkezi ve bir kenarı vardır. Pekala cihanın merkezi nerede?
Astrofizikçi, bilim eğitimcisi ve bilim irtibatçısı olan Paul M. Sutter; işte bu sorunun rahatsız edici ve baş karıştırıcı yanıtını şöyle veriyor: Büyük Patlama’nın bir merkezi yoktu!
Büyük Patlama nerede başladı? Yanıt aslında “heryerde.” Hem burada, hem de en uzaktaki galakside… Büyük Patlama, uzayın bir noktasında meydana gelen bir patlama değildi; uzayın kendisinin bir patlamasıydı. Tarifi gereği, her yer kainatın bir modülü olduğu için, Büyük Patlama da her yerde, tıpkı anda gerçekleşmek zorundaydı. Bu, uzayda bir yer değil, bir vakitti. Münasebetiyle, cihanın genişlediği sabit bir merkezden bahsetmek imkansız, zira her nokta, genişlemenin başladığı o anın merkezi.
Evrenin “dışı” diye bir şey yok
Merkezin yokluğunu kabul ettikten sonra, madalyonun başka yüzüne geçelim: Evren genişliyorsa, nereye yanlışsız genişliyor?
Bu noktada zihnimiz, cihanın bir duvarı, bir hududu olduğunu ve bu sonun dışındaki “hiçliği” doldurmak üzere genişlediğini hayal etme eğilimine girer. Fakat bilim insanları, bu zihinsel imgenin yanlış olduğunu söylüyor.
Evrenin “hiçbir şeye yanlışsız genişlemediğini” söylemek bile yanılgılı bir çağrışım yaratır. Zira “dışarısı” dediğimiz yer, boş olsa bile bir varoluşu tabir eder; pozisyonları, noktaları ve bir şeylerin olduğu bir bölgeyi ima eder. Halbuki cihan, tarifi gereği, var olan tek şeydir. Fizikî gerçeklikte cihandan öteki hiçbir şey yoktur.
Bir kenar, bir bölgeyi başkasından ayırır; lakin cihan, tüm bölgeleri birebir anda içerir. Şayet bir kenarı olsaydı, o kenarın dışına çıkmayı hayal edebilirdik. Lakin bilimsel kabullere nazaran bu mümkün değil. Kainatın bir dışarısı yoktur, bir kenarı yoktur. Yalnızca cihan vardır. Bu sonsuz ve kenarsız yapı, cihanın hudutları hakkındaki en şaşırtan ve bir o kadar da kabul edilmesi sıkıntı gerçektir.
